Oosterschelde

Eerste waargenomen bruinviskalf van 2019

0

Vandaag ging het foto-identificatieteam het water van de Oosterschelde weer op. Het hoofddoel van de dag was om onze boot terug te varen van de haven van Wemeldinge naar onze thuishaven in Kats. De vorige tocht waren we namelijk in Wemeldinge geëindigd met wat mechanische problemen. Inmiddels is de boot gerepareerd en vaart het Zeevarken weer zoals vanouds. In de ochtend waren er teveel golven om bruinvissen waar te nemen. Tegen de middag werd het water iets vlakker en besloten we niet direct de haven van Kats in te gaan, maar nog even op zoek te gaan naar bruinvissen. Voorbij Colijnsplaat kwamen we kort twee dieren tegen, maar helaas verloren we deze snel uit het oog.

Bruinvis L035R028 met kalf

Terug bij Kats hadden we uiteindelijk meer geluk, er zwom namelijk een moeder met pasgeboren kalf! Dit is het eerste moeder-kalf paar dat we dit jaar tegenkomen. De bruinvismoeder bleek een bekende te zijn, L035R028. In de zomer van 2017 hebben we haar ook met een kalf gezien, waarbij we moeder en kalf in de maand augustus zelfs vier keer in de buurt van Kats tegenkwamen. Ook in mei 2018 werd L035R028 een keer gezien, op dat moment zonder kalf. Hopelijk gaan we haar en haar jongste telg deze zomer nog vaker tegen komen.

Bruinvis L049R045

Na een korte waarneming van moeder en kalf volgde nog een ontmoeting met een andere bij ons bekende bruinvis. Dit was L049R045, die we vorige maand ook al eens zagen. De eerste maanden van dit foto-identificatieseizoen zijn succesvol met al 23 verschillende (sub)adulte bruinvissen die aan de hand van foto’s geïdentificeerd konden worden. Hiervan zijn 21 bruinvissen ook al in eerdere jaren gefotografeerd. Zie ook de Rugvin foto ID catalogus (18MB).

Update: Een dag later is er een levend bruinviskalf aangespoeld in de buurt van Kats. Gebaseerd op de rugvinvorm bleek dat dit een ander kalf was.

Geen bruinvistelling in juni, telling verplaatst naar augustus

0

De bemanning van de Stern in 2018

Er vindt op zaterdag  22 of zondag 23 juni géén bruinvistelling plaats op de Oosterschelde. Het voorspelde weer is simpelweg niet goed genoeg. We hebben nu besloten om de voorbereidingen te verplaatsen naar augustus en we gaan nu nieuwe mogelijke data zoeken voor tweede helft van augustus en september. NB: De maand juli is niet geschikt vanwege de vakanties die er zijn onder alle observers en organisatoren.

Twee bruinvissen in de Oosterschelde, 2018

 

Jaarlijks wordt op de Oosterschelde een grootscheepse (8-9 boten) bruinvistelling georganiseerd om inzicht te krijgen in het minimum aantal aanwezige bruinvissen. Hieraan doen tientallen vrijwilligers aan mee.

Dit jaar staat de 11e telling op de agenda. De telling van 2018 leverde een aantal van minimaal 48 dieren op die toen in de Oosterschelde voorkwamen.

De telling wordt mede mogelijk gemaakt door het Wereld Natuur Fonds.

Puffende bruinvissen bij Vroege Vogels Radio 1 op zondag 9 juni!

0

Op zondag 9 juni, eerste Pinksterdag, wordt in de uitzending van BNN Vara’s Vroege Vogels aandacht besteed aan het bruinvis Foto ID project van Stichting Rugvin.

 

Een vergelijkingsfoto van 2018 (boven) en 2019 (onder) van deze bruinvis.

De radio-opname werd gemaakt op zaterdag 01 juni jl. tijdens een succesvolle tocht op de Oosterschelde. Zie ook het eerdere verslag hiervan.

Van de drie dieren die het foto ID team aan het begin van de tocht tegenkwam, zijn er twee op foto’s vastgelegd. Beide dieren zijn al eens eerder gezien, maar niet vaak en ook nog niet dit jaar. Een dier is een keer in 2017 gezien en de andere een keer in 2018. Het dier van 2018 heeft een duidelijk litteken op de linkerzijde en heeft de identificatiecode L054R049 in onze catalogus.

Aan de andere kant van de Zeelandbrug kwamen we een groepje van vier bruinvissen tegen. Het waren allen bij ons al bekende dieren en in onze interne database en openbare catalogus opgenomen. Hiervan hadden we de eerste twee in 2018 voor het laatst hadden gezien. De andere twee werden in dit seizoen al eerder gezien. Het was zelfs al de derde waarneming van L051R022 sinds april.

De vier puffende bruinvissen

Naast het feit dat er flink wat goede foto’s werden geschoten werden we die dag ook verblijd met het verschijnen van de vier bruinvissen naast de boot, waar ze een aantal keren puffend (ademhalend) langs zwommen.

Update: Op zondag 9 juni kon je omstreeks 07.45 uur luisteren naar de interviews met Annemieke, Renate en Frank en de puffende bruinvissen. Via deze link kun je het fragment (nogmaals) beluisteren.

Het bruinvis Foto ID project wordt mede gefinancierd door het Wereld Natuur Fonds.

 

“Puffende” bruinvis tijdens een eerdere tocht.

Veel puffende bruinvissen met BNN Vara’s Vroege Vogels

0

Zaterdag 01 juni is het Foto ID team van Stichting Rugvin samen met BNN Vara’s Vroege Vogels op pad gegaan om foto’s te maken van de in de Oosterschelde levende bruinvissen en hierover een radioreportage te maken.

 

Bruinvis L054R049

Gevieren gingen we met het Zeevarken vanuit de haven van Kats de Oosterschelde op, richting Zierikzee. Nog voor de Zeelandbrug werd er al een groepje van drie bruinvissen gezien. Dit groepje splitste zich in een individu en een tweetal. Het tweetal bleef enige tijd in de buurt van onze boot. We konden van deze twee bruinvissen identificatiefoto’s maken en herkenden direct al één van de dieren aan een duidelijk litteken op de linkerzijde. In onze catalogus is deze bruinvis terug te vinden als L054R049.

Het viertal naast elkaar

Vervolgens voeren we onder de Zeelandbrug door richting Zierikzee en met Studio Bruinvis in het zicht ontdekten we al snel meerdere bruinvissen. We zagen één dier op snelheid voorbij zwemmen om zich aan te sluiten bij een paar andere bruinvissen. Ze vormden een groepje van vier en dit groepje manifesteerde zich ook duidelijk als groep. Normaal wil je bruinvissen wel samen zien met anderen (met name een moeder – kalf paar), maar dan doet ieder dier zo’n beetje zijn of haar eigen ding. Nu trokken die vier dieren vaak synchroon op: samen boven, samen op één rij en samen weer naar onderen duiken, net de “Dalton brothers”. Maar de mooiste ervaring van deze dag was wel het samen ademhalen van de vier naast de boot. Annemieke, Renate en Frank hielden zich stil, de motor uit, de camera’s zwegen en Jeanette hield de microfoon in de buurt van de dieren. Pffff, pffff, pfff, pfff. Wow. Prachtig. “Straks kan iedereen dat horen over de radio”.

Van links naar rechts: L051R022, L011R008 en L032R016

Alle individuen uit het groepje van vier konden aan de hand van foto’s geïdentificeerd worden en waren bij ons al bekende bruinvissen. We zagen L011R008, L032R016, L037R031 en L051R022. Hiervan hadden we de eerste twee in 2018 voor het laatst hadden gezien. De andere twee werden in dit seizoen al eerder gezien. Het was zelfs al de derde waarneming van L051R022 sinds april.

Na het oplopen van mechanische pech nog een klein stukje peddelen in haven van Wemeldinge.

Rond de middag brachten we Jeannette terug de haven van Kats in en werd ze afgelost door Ernst voor het middagdeel van de trip. Op naar Wemeldinge voor dit deel. Helaas vonden we onderweg geen bruinvissen meer en we kregen vlak voor de haven van Wemeldinge zelfs pech met de boot. De gashendel wilde niet meer goed werken zodat we achterwaarts de haven van Wemeldinge in moesten en tenslotte zelfs een stukje peddelen tot in het juiste aanmeer vak waar we de boot tijdelijk kunnen laten liggen. Hopelijk kan de hendel snel gerepareerd worden zodat we weer veilig het water op kunnen.

Binnenkort zullen de radio opnames te horen zijn bij BNN Vara’s Vroege Vogels op zondagochtend. We laten het via diverse (sociale) media weten wanneer dit zal zijn.

Het Foto ID project wordt mede mogelijk gemaakt door het Wereld Natuur Fonds.

Ook tweede cursus walvisobservatie met goed gevoel afgesloten!

0

De Nieuwe Maen tijdens de tocht op zaterdag

Afgelopen weekend,18 en 19 mei vond de tweede cursus walvisobservatie van 2019 plaats. Ook deze cursus vond grotendeels plaats aan dek van de “Nieuwe Maen”.

 

Voor het theoretische deel lagen we met het schip stil in de haven van Zierikzee en voor de praktijkervaringen gingen we de Oosterschelde op. En dat laatste deden we al vrij snel op zaterdagochtend en het begin van de middag omdat in deze tijdsperiode het water het vlakst en rustigste was. Dat bleek later een goede keuze.

De Nieuwe Maen met bruinvis voor de boeg vanaf het Zeevarken.

Tijdens deze tocht werd het schip vergezeld door het Zeevarken, de boot van Rugvin, zodat we drie keer in kleine groepen het water konden verkennen en dichter bij de bruinvis konden komen. Omdat het water heerlijk vlak was kostte het weinig moeite om bruinvissen waar te nemen. In het begin werden er snel twee bruinvissen gezien, een dier was echter snel vertrokken, maar de andere bruinvis bleef lange tijd in de buurt en kwam zelfs naar het Zeevarken toe. Het bleef lange tijd in beeld en was druk aan het jagen onderwater.

De bruinvis die lange tijd in beeld was.

 

We kregen zelfs hulp van de vele visdiefjes die veelal boven dezelfde plek hingen, op jacht naar visjes, als daar waar de bruinvis geregeld boven kwam. Je hoefde maar naar de vogels te kijken en je wist waar de bruinvis boven kwam. Omdat het zo’n rustig weer was en er weinig vaarverkeer was konden we het dier zelfs horen “puffen” als het boven kwam om adem te halen. Mooi om te zien en te beleven!

 

 

 

Dwergstern (Sterna albifrons)

Naast de bruinvissen en een paar gewone zeehonden werd er ook een relatief zeldzame vogelsoort waargenomen. In de buurt van het havenhoofd van Zierikzee  werden geregeld een of twee dwergsternen (Sterna albifrons) gespot. Waarschijnlijk broeden deze in het nabij gelegen plan Tureluur.

 

Lukt het om de 7 individuele bruinvissen te herkennen in 28 foto’s? (F. Zanderink)

Het weer verslechterde op een gegeven moment en besloten we terug te keren naar de haven van Zierikzee. Daar werd aan boord het theoretisch deel voortgezet. Op zondag hebben we nog geprobeerd uit te varen, maar het weer  en met name wind en regen zorgde ervoor dat dit geen lange tocht werd. Aan boord werden onder andere de taxonomie van de walvisachtigen, hoe de 90 soorten walvissen, dolfijnen en bruinvissen te onderscheiden en walvisfotografie besproken en werd er geoefend met het identificeren van de bruinvissen van de Oosterschelde.

Op het eind van de zondagmiddag sloten we de cursus met een certificaat af en vertrokken de 10 cursisten weer richting huis, in o.a. Vlaanderen, Noord Holland en andere plaatsen.

Veel dank aan de schippers van de Nieuwe Maen, Gaby Dido en Lennard.

15 mei Noordzeedag

0

Michel tijdens het onderhoud (foto F. Zanderink)

Vandaag is het 15 mei en Internationale Noordzeedag. Zelf zijn we niet de Noordzee op gegaan, maar de Oosterschelde. Daar hebben wee wat onderhoud gepleegd aan Studio Bruinvis zodat deze het neiwue seizoen toeristen, recreanten, wetenschappers weer kan voorzien van geluiden van bruinvissen uit de Oosterschelde. De “operatie”kunnen we geslaagd noemen.

Met Studio Bruinvis is het mogelijk om live naar de echolocatie geluiden van de bruinvis te luisteren. Met wat extra geluk zie je de dieren dan ook nog. Dit is uniek in de wereld!!

 

 

 

 

 

 

 

Dwergstern (Foto M Gottenbos)

Daarna ook zelf nog even langs de Oosterschelde gelopen en daar kwamen we een dwergstern (Sterna albifrons) tegen, boven het havenhoofd van Zierikzee, nabij Studio Bruinvis.

De dwergstern is een redelijke zeldzame verschijning in de Oosterschelde. Dit maakt weer duidelijk dat Noordzee en Oosterschelde altijd voor verrassingen zorgen!!

 

Voorbereidingen bruinvistelling Oosterschelde 2019 gestart!

0

Onderweg naar de Zeelandbrug

Dit jaar wordt voor de 11e keer de bruinvistelling van de Oosterschelde georganiseerd. De voorbereidingen zijn inmiddels in volle gang. De telling houdt in dat we minimaal 8- 9 boten met een schipper nodig hebben en zo’n 30 -35  observers. Deze boten vertrekken dan allemaal in de ochtend vanaf de Oosterscheldekering richting het oosten en kammen vervolgens letterlijk de hele Oosterschelde uit, op zoek naar bruinvissen. Bruinvissen zijn de kleinste walvisachtigen van de Nederlandse wateren, maar deze zijn in de Oosterschelde relatief makkelijk te vinden.

Bruinvissen in de Oosterschelde onder ideale spotomstandigheden (Foto F. Zanderink)

Het is nu nog niet duidelijk wanneer de telling van 2019 gaat plaatsvinden, dat hangt namelijk van het weer af. En dan met name van de wind. De omstandigheden moeten gewoon goed zijn. Het liefst hebben we de Oosterschelde als een spiegeltje. Dan kunnen we de bruinvissen al op grote afstand waarnemen met slechts een minimale kans dat er dieren aan onze aandacht kunnen ontsnappen. De mogelijke tellingsdata zijn nu vastgesteld op 8, 9,15,16, 22 of 23 juni. Vinden we in juni geen geschikte datum dan verzetten we de telling naar augustus/september 2019.

De Marino met een Duitse filmploeg (NDR) aan boord tijdens de telling van 2017

Ieder jaar is het weer een fantastisch evenement, waarbij eigenlijk iedereen, op iedere boot bruinvissen ziet. Een dag met altijd mooie weer, simpelweg omdat het anders niet doorgaat, gezelligheid aan boord, een gemotiveerde bemanning, veel bruinvissen en een heerlijk tevreden gevoel na afloop. En voor ons als Stichting Rugvin weten we weer wat het actuele minimum aantal bruinvissen in de Oosterschelde is. Wat wil je nog meer.

NB. We zijn ieder jaar op zoek naar schippers en hun boot die ons willen helpen die dag. Heeft u interesse, neem dan contact met ons op.
De jaarlijkse telling wordt ook dit jaar weer mede mogelijk gemaakt door het Wereld Natuur Fonds.

Geslaagde eerste foto-identificatietocht van 2019

0

Bruinvis L021R030

Na een geslaagde eerste walvisobservatiecursus van dit seizoen, volgde afgelopen woensdag ook een geslaagde eerste foto-identificatietocht. Voor het eerst dit jaar is er weer een toegewijde foto-identificatietocht gemaakt met onze boot ‘het Zeevarken’. Hoewel het een wat grauwe dag was, zorgde het windstille weer voor mooi vlak water, perfect voor het waarnemen van bruinvissen.

Bruinvis L051R022

Direct na het verlaten van de haven van Kats werd in de verte een eerste bruinvis gezien die al gauw gezelschap van een tweede dier kreeg. Ruim een half uur konden deze bruinvissen worden gevolgd voor het maken van identificatiefoto’s. Iets meer dan een uur daarna werden weer bruinvissen gezien in de buurt van Kats. Diverse bruinvissen, soms alleen en soms in tweetallen, konden op foto vastgelegd worden.

Bruinvis L018R015

Bij terugkomst zijn de bijna 1500 foto’s geanalyseerd en vergeleken met onze catalogus. Er blijken die middag 8 verschillende bruinvissen op foto gezet te zijn. Daarvan staan er 7 al in onze catalogus en 1 is waarschijnlijk een nieuwe bruinvis die we nog niet kennen. Al met al een mooi resultaat van deze eerste tocht!

Dode bruinvis Oosterschelde blijkt bekende van Stichting Rugvin

0

Langs de Nederlandse kust worden elk jaar een paar honderd dode bruinvissen gevonden. De dieren worden opgehaald voor nader onderzoek naar de doodsoorzaak of afgevoerd voor destructie. Maar voor vers gestrande dieren die in de Oosterschelde worden gevonden is nog iets van belang: het maken van identificatiefoto’s. Nu is een recent gestrande dode bruinvis terug herkend aan de hand van foto’s.

Foto-identificatie
Stichting Rugvin doet sinds 2015 intensief foto-identificatieonderzoek naar de bruinvissen die in de Oosterschelde leven. Door unieke kenmerken te fotograferen kunnen individuen worden herkend en over langere periode worden gevolgd. Onlangs publiceerde de Stichting de eerste openbare foto-identificatiecatalogus van de bruinvissen uit de Oosterschelde. Hierin staan bijna 60 verschillende (sub)adulte bruinvissen die tussen 2015 en 2018 duidelijk gefotografeerd zijn.

Foto-identificatie kan niet alleen bij levende, maar ook bij dode dieren toegepast worden mits ze in verse staat zijn. Op donderdag 14 februari 2019 kreeg Jaap van der Hiele van het Reddingsteam Zeedieren (RTZ) een melding van een dood gevonden bruinvis. Het dier lag langs de dijk bij de Weversinlaag in de Oosterschelde. Het betrof een vrouwelijke, onvolwassen bruinvis van zo’n 98 cm die nog niet lang dood was. Jaap van der Hiele maakte foto’s van de bruinvis en deelde deze foto’s met Stichting Rugvin.

Unieke kenmerken zichtbaar bij bruinvis in leven (boven, © Annemieke Podt) en overleden (onder, © Jaap van der Hiele – Reddingsteam Zeedieren)

Een match
Annemieke Podt, onderzoeker bij Stichting Rugvin, herkende de dood gevonden bruinvis op de foto’s van Jaap van der Hiele. De jonge bruinvis, naar verwachting geboren in de zomer van 2018, werd op 20 oktober 2018 tijdens een foto-identificatietocht op de Oosterschelde gefotografeerd. De bruinvis zwom in nabijheid van haar moeder, die als L039R033 in de openbare catalogus staat. Omdat de dood gevonden bruinvis een kalfje is, staat deze bruinvis niet in deze openbare catalogus. Kalfjes staan echter wel in de interne catalogus van de Stichting.

In oktober 2018 werden moeder en kalf waargenomen ten westen van Colijnsplaat

Tijdens de waarneming op 20 oktober konden moeder en kalf langere tijd gevolgd worden, waarbij ze enkele keren de boot dichtbij benaderden en er duidelijke foto’s gemaakt konden worden. Op deze foto’s waren enkele littekens zichtbaar. Aan de hand van deze kenmerken kon een match vastgesteld worden. Het is de eerste keer dat zo’n match tussen een levend waargenomen bruinvis en een later dood aangespoelde bruinvis is gemaakt.

 

Onderzoek doodsoorzaak
De dode bruinvis is voor onderzoek naar de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht gebracht. Daar heeft onderzoeker Lonneke IJsseldijk op maandag 17 februari een sectie uitgevoerd. Aan de buitenkant was al te zien dat er een vergroeiing van de wervelkolom was, want de rug tussen de staartvin en rugvin toonde een lichte S-vorm. Op de huid zaten meerdere littekens. Beide observaties zijn een sterke aanwijzing voor een oud trauma. Ook werd er een huidontsteking aan de rechterkant van de kop gevonden.

De bruinvis op de sectietafel bij de afdeling Pathobiologie van de Faculteit Diergeneeskunde (© Faculteit Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht)

Bij verdere inspectie werd duidelijk dat er grote ontstekingen onder de littekens aanwezig waren. In het weefsel aan de rechterkant van de kop zat een groot abces en onder de littekens op het staartstuk, waar de rug de S-vorm had, werd een oude breuk gevonden. Twee wervels waren gebroken en weer aan elkaar vergroeid. Ook hier zat een zeer ernstige ontsteking in het bot. Helaas voor het dier bleef het niet daarbij: beide longen toonde ook veel abcessen en ook in meerdere lymfeknopen waren ontstekingen terug te vinden. Wel had het dier een dikke speklaag en was vermoedelijk nog recent onder moeders hoede, want in de maag zaten nog melkresten.

Grijze zeehond
De littekens aan de buitenkant komen overeen met wonden die grijze zeehonden veroorzaken wanneer zij bruinvissen aanvallen. Deze bruinvis is na zo’n aanval ontsnapt. Dergelijke wonden kunnen dan dienen als entree punt voor tal van bacteriën, die als ze de bloedsomloop in komen op verschillende locaties in het lichaam problemen kunnen veroorzaken. Microscopisch onderzoek en ook bacteriologie moeten dit nog bevestigen, maar op basis van de sectie lijkt het om een bruinvis te gaan die is gestorven als gevolg van een eerdere en mislukte predatiepoging van een zeehond. Het is niet ongewoon dat bruinvissen in de Oosterschelde worden aangevallen door grijze zeehonden. In het wetenschappelijke tijdschrift Lutra is hier vorig jaar een artikel over verschenen.

Samenwerking
Door middel van foto-identificatie kan veel over de bruinvissen in de Oosterschelde geleerd worden. Naast het onderzoek naar de levende bruinvissen, is ook onderzoek naar dood gevonden dieren waardevol. Om deze onderzoeken te combineren wordt relevante informatie over de bruinvissen van de Oosterschelde uitgewisseld tussen verschillende partijen, zoals in dit geval tussen Stichting Rugvin, RTZ en Universiteit Utrecht. Het is goed mogelijk dat in de toekomst vaker matches tussen levende en dode bruinvissen worden gevonden.

Nog enkel plekje voor de walviscursussen 2019

0

In de weekenden van 13/14 april en 18/19 mei organiseert Stichting Rugvin twee separate cursusweekenden walvisobservatie op de Oosterschelde. Deze cursussen zijn bedoeld voor natuurliefhebbers die een speciale voorliefde hebben voor walvisachtigen. Beide cursussen en de overnachtingen vinden plaats op het zeilschip ”de Nieuwe Maen” (Zierikzee). De inschrijvingen verlopen goed, beide cursussen zijn bijna vol met het maximum aantal deelnemers.

In de cursus wordt je het fijne geleerd over de ecologie van de walvisachtigen (walvissen, dolfijnen en bruinvissen), het hoe, waar en wanneer je het beste de diverse walvisachtigen kunt waarnemen, het registeren van waarnemingen en het fotograferen van walvisachtigen (incl. foto ID) alsmede “de ins en outs” van onze eigen bruinvis.

 

 

Krijg je de smaak te pakken, dan kun je via Stichting Rugvin de cursus uitbreiden met een meerdaagse facultatieve reis naar een van onze collega organisaties in het buitenland. Dit gebeurt onder andere met het C.R.R.U. (Cetacean Research & Rescue Unit) in Gardenstown aan de Moray firth in Schotland en twee andere (Spaanse) organisaties (in overleg). Door het volgen van de cursus bij Stichting Rugvin kom je niet alleen goed voorbereid aan, maar krijg je via ons ook een fikse korting op je verblijf daar!

In de cursus staat de ecologie van de walvissen centraal, met een accent op de walvissoorten van de Noordzee. Ook ruimen we plek in voor speciale leerdoelen/verzoeken die je als cursist kunt inbrengen. Tijdens de cursus maken we ook tochten op de Oosterschelde met “de Nieuwe Maen” en onze eigen RIB, het Zeevarken.

Meer informatie en hoe je in te schrijven vind je op de pagina “Cursus walvisobservatie”.

Naar boven