Oosterschelde

Ook tweede cursus walvisobservatie met goed gevoel afgesloten!

0

De Nieuwe Maen tijdens de tocht op zaterdag

Afgelopen weekend,18 en 19 mei vond de tweede cursus walvisobservatie van 2019 plaats. Ook deze cursus vond grotendeels plaats aan dek van de “Nieuwe Maen”.

 

Voor het theoretische deel lagen we met het schip stil in de haven van Zierikzee en voor de praktijkervaringen gingen we de Oosterschelde op. En dat laatste deden we al vrij snel op zaterdagochtend en het begin van de middag omdat in deze tijdsperiode het water het vlakst en rustigste was. Dat bleek later een goede keuze.

De Nieuwe Maen met bruinvis voor de boeg vanaf het Zeevarken.

Tijdens deze tocht werd het schip vergezeld door het Zeevarken, de boot van Rugvin, zodat we drie keer in kleine groepen het water konden verkennen en dichter bij de bruinvissen konden komen. Omdat het water heerlijk vlak was kostte het weinig moeite om de bruinvissen waar te nemen. En we kregen zelfs hulp van de vele visdiefjes die veelal boven dezelfde plek hingen, op jacht naar visjes, als daar waar een van de bruinvissen geregeld boven kwam. Je hoefde maar naar de vogels te kijken en je wist waar de bruinvis boven kwam. Mooi om te zien en te beleven!

De bruinvis die lange tijd in beeld was en ook al lange tijd in de Foto ID catalogus.

 

In het begin werden er snel twee bruinvissen gezien, een dier was echter snel vertrokken maar de andere bruinvis bleef lange tijd in de buurt en kwam zelfs naar het Zeevarken toe. Het bleef lange tijd in beeld en was druk aan het jagen onderwater. Omdat het zo’n rustig weer was en er weinig vaarverkeer was konden we het dier zelfs horen “puffen” als het boven kwam om adem te halen.

 

 

 

Dwergstern (Sterna albifrons)

Naast de bruinvissen en een paar gewone zeehonden werd er ook een relatief zeldzame vogelsoort waargenomen. In de buurt van het havenhoofd van Zierikzee  werden geregeld een of twee dwergsternen (Sterna albifrons) gespot. Waarschijnlijk broeden deze in het nabij gelegen plan Tureluur.

 

Lukt het om de 7 individuele bruinvissen te herkennen in 28 foto’s? (F. Zanderink)

Het weer verslechterde op een gegeven moment en besloten we terug te keren naar de haven van Zierikzee. Daar werd aan boord het theoretisch deel voortgezet. Op zondag hebben we nog geprobeerd uit te varen, maar het weer  en met name wind en regen zorgde ervoor dat dit geen lange tocht werd. Aan boord werden onder andere de taxonomie van de walvisachtigen, hoe de 90 soorten walvissen, dolfijnen en bruinvissen te onderscheiden en walvisfotografie besproken en werd er geoefend met het identificeren van de bruinvissen van de Oosterschelde.

Op het eind van de zondagmiddag sloten we de cursus met een certificaat af en vertrokken de 10 cursisten weer richting huis, in o.a. Vlaanderen, Noord Holland en andere plaatsen.

Veel dank aan de schippers van de Nieuwe Maen, Gaby Dido en Lennard.

15 mei Noordzeedag

0

Michel tijdens het onderhoud (foto F. Zanderink)

Vandaag is het 15 mei en Internationale Noordzeedag. Zelf zijn we niet de Noordzee op gegaan, maar de Oosterschelde. Daar hebben wee wat onderhoud gepleegd aan Studio Bruinvis zodat deze het neiwue seizoen toeristen, recreanten, wetenschappers weer kan voorzien van geluiden van bruinvissen uit de Oosterschelde. De “operatie”kunnen we geslaagd noemen.

Met Studio Bruinvis is het mogelijk om live naar de echolocatie geluiden van de bruinvis te luisteren. Met wat extra geluk zie je de dieren dan ook nog. Dit is uniek in de wereld!!

 

 

 

 

 

 

 

Dwergstern (Foto M Gottenbos)

Daarna ook zelf nog even langs de Oosterschelde gelopen en daar kwamen we een dwergstern (Sterna albifrons) tegen, boven het havenhoofd van Zierikzee, nabij Studio Bruinvis.

De dwergstern is een redelijke zeldzame verschijning in de Oosterschelde. Dit maakt weer duidelijk dat Noordzee en Oosterschelde altijd voor verrassingen zorgen!!

 

Voorbereidingen bruinvistelling Oosterschelde 2019 gestart!

0

Onderweg naar de Zeelandbrug

Dit jaar wordt voor de 11e keer de bruinvistelling van de Oosterschelde georganiseerd. De voorbereidingen zijn inmiddels in volle gang. De telling houdt in dat we minimaal 8- 9 boten met een schipper nodig hebben en zo’n 30 -35  observers. Deze boten vertrekken dan allemaal in de ochtend vanaf de Oosterscheldekering richting het oosten en kammen vervolgens letterlijk de hele Oosterschelde uit, op zoek naar bruinvissen. Bruinvissen zijn de kleinste walvisachtigen van de Nederlandse wateren, maar deze zijn in de Oosterschelde relatief makkelijk te vinden.

Bruinvissen in de Oosterschelde onder ideale spotomstandigheden (Foto F. Zanderink)

Het is nu nog niet duidelijk wanneer de telling van 2019 gaat plaatsvinden, dat hangt namelijk van het weer af. En dan met name van de wind. De omstandigheden moeten gewoon goed zijn. Het liefst hebben we de Oosterschelde als een spiegeltje. Dan kunnen we de bruinvissen al op grote afstand waarnemen met slechts een minimale kans dat er dieren aan onze aandacht kunnen ontsnappen. De mogelijke tellingsdata zijn nu vastgesteld op 8, 9,15,16, 22 of 23 juni. Vinden we in juni geen geschikte datum dan verzetten we de telling naar augustus/september 2019.

De Marino met een Duitse filmploeg (NDR) aan boord tijdens de telling van 2017

Ieder jaar is het weer een fantastisch evenement, waarbij eigenlijk iedereen, op iedere boot bruinvissen ziet. Een dag met altijd mooie weer, simpelweg omdat het anders niet doorgaat, gezelligheid aan boord, een gemotiveerde bemanning, veel bruinvissen en een heerlijk tevreden gevoel na afloop. En voor ons als Stichting Rugvin weten we weer wat het actuele minimum aantal bruinvissen in de Oosterschelde is. Wat wil je nog meer.

NB. We zijn ieder jaar op zoek naar schippers en hun boot die ons willen helpen die dag. Heeft u interesse, neem dan contact met ons op.
De jaarlijkse telling wordt ook dit jaar weer mede mogelijk gemaakt door het Wereld Natuur Fonds.

Geslaagde eerste foto-identificatietocht van 2019

0

Bruinvis L021R030

Na een geslaagde eerste walvisobservatiecursus van dit seizoen, volgde afgelopen woensdag ook een geslaagde eerste foto-identificatietocht. Voor het eerst dit jaar is er weer een toegewijde foto-identificatietocht gemaakt met onze boot ‘het Zeevarken’. Hoewel het een wat grauwe dag was, zorgde het windstille weer voor mooi vlak water, perfect voor het waarnemen van bruinvissen.

Bruinvis L051R022

Direct na het verlaten van de haven van Kats werd in de verte een eerste bruinvis gezien die al gauw gezelschap van een tweede dier kreeg. Ruim een half uur konden deze bruinvissen worden gevolgd voor het maken van identificatiefoto’s. Iets meer dan een uur daarna werden weer bruinvissen gezien in de buurt van Kats. Diverse bruinvissen, soms alleen en soms in tweetallen, konden op foto vastgelegd worden.

Bruinvis L018R015

Bij terugkomst zijn de bijna 1500 foto’s geanalyseerd en vergeleken met onze catalogus. Er blijken die middag 8 verschillende bruinvissen op foto gezet te zijn. Daarvan staan er 7 al in onze catalogus en 1 is waarschijnlijk een nieuwe bruinvis die we nog niet kennen. Al met al een mooi resultaat van deze eerste tocht!

Dode bruinvis Oosterschelde blijkt bekende van Stichting Rugvin

0

Langs de Nederlandse kust worden elk jaar een paar honderd dode bruinvissen gevonden. De dieren worden opgehaald voor nader onderzoek naar de doodsoorzaak of afgevoerd voor destructie. Maar voor vers gestrande dieren die in de Oosterschelde worden gevonden is nog iets van belang: het maken van identificatiefoto’s. Nu is een recent gestrande dode bruinvis terug herkend aan de hand van foto’s.

Foto-identificatie
Stichting Rugvin doet sinds 2015 intensief foto-identificatieonderzoek naar de bruinvissen die in de Oosterschelde leven. Door unieke kenmerken te fotograferen kunnen individuen worden herkend en over langere periode worden gevolgd. Onlangs publiceerde de Stichting de eerste openbare foto-identificatiecatalogus van de bruinvissen uit de Oosterschelde. Hierin staan bijna 60 verschillende (sub)adulte bruinvissen die tussen 2015 en 2018 duidelijk gefotografeerd zijn.

Foto-identificatie kan niet alleen bij levende, maar ook bij dode dieren toegepast worden mits ze in verse staat zijn. Op donderdag 14 februari 2019 kreeg Jaap van der Hiele van het Reddingsteam Zeedieren (RTZ) een melding van een dood gevonden bruinvis. Het dier lag langs de dijk bij de Weversinlaag in de Oosterschelde. Het betrof een vrouwelijke, onvolwassen bruinvis van zo’n 98 cm die nog niet lang dood was. Jaap van der Hiele maakte foto’s van de bruinvis en deelde deze foto’s met Stichting Rugvin.

Unieke kenmerken zichtbaar bij bruinvis in leven (boven, © Annemieke Podt) en overleden (onder, © Jaap van der Hiele – Reddingsteam Zeedieren)

Een match
Annemieke Podt, onderzoeker bij Stichting Rugvin, herkende de dood gevonden bruinvis op de foto’s van Jaap van der Hiele. De jonge bruinvis, naar verwachting geboren in de zomer van 2018, werd op 20 oktober 2018 tijdens een foto-identificatietocht op de Oosterschelde gefotografeerd. De bruinvis zwom in nabijheid van haar moeder, die als L039R033 in de openbare catalogus staat. Omdat de dood gevonden bruinvis een kalfje is, staat deze bruinvis niet in deze openbare catalogus. Kalfjes staan echter wel in de interne catalogus van de Stichting.

In oktober 2018 werden moeder en kalf waargenomen ten westen van Colijnsplaat

Tijdens de waarneming op 20 oktober konden moeder en kalf langere tijd gevolgd worden, waarbij ze enkele keren de boot dichtbij benaderden en er duidelijke foto’s gemaakt konden worden. Op deze foto’s waren enkele littekens zichtbaar. Aan de hand van deze kenmerken kon een match vastgesteld worden. Het is de eerste keer dat zo’n match tussen een levend waargenomen bruinvis en een later dood aangespoelde bruinvis is gemaakt.

 

Onderzoek doodsoorzaak
De dode bruinvis is voor onderzoek naar de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht gebracht. Daar heeft onderzoeker Lonneke IJsseldijk op maandag 17 februari een sectie uitgevoerd. Aan de buitenkant was al te zien dat er een vergroeiing van de wervelkolom was, want de rug tussen de staartvin en rugvin toonde een lichte S-vorm. Op de huid zaten meerdere littekens. Beide observaties zijn een sterke aanwijzing voor een oud trauma. Ook werd er een huidontsteking aan de rechterkant van de kop gevonden.

De bruinvis op de sectietafel bij de afdeling Pathobiologie van de Faculteit Diergeneeskunde (© Faculteit Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht)

Bij verdere inspectie werd duidelijk dat er grote ontstekingen onder de littekens aanwezig waren. In het weefsel aan de rechterkant van de kop zat een groot abces en onder de littekens op het staartstuk, waar de rug de S-vorm had, werd een oude breuk gevonden. Twee wervels waren gebroken en weer aan elkaar vergroeid. Ook hier zat een zeer ernstige ontsteking in het bot. Helaas voor het dier bleef het niet daarbij: beide longen toonde ook veel abcessen en ook in meerdere lymfeknopen waren ontstekingen terug te vinden. Wel had het dier een dikke speklaag en was vermoedelijk nog recent onder moeders hoede, want in de maag zaten nog melkresten.

Grijze zeehond
De littekens aan de buitenkant komen overeen met wonden die grijze zeehonden veroorzaken wanneer zij bruinvissen aanvallen. Deze bruinvis is na zo’n aanval ontsnapt. Dergelijke wonden kunnen dan dienen als entree punt voor tal van bacteriën, die als ze de bloedsomloop in komen op verschillende locaties in het lichaam problemen kunnen veroorzaken. Microscopisch onderzoek en ook bacteriologie moeten dit nog bevestigen, maar op basis van de sectie lijkt het om een bruinvis te gaan die is gestorven als gevolg van een eerdere en mislukte predatiepoging van een zeehond. Het is niet ongewoon dat bruinvissen in de Oosterschelde worden aangevallen door grijze zeehonden. In het wetenschappelijke tijdschrift Lutra is hier vorig jaar een artikel over verschenen.

Samenwerking
Door middel van foto-identificatie kan veel over de bruinvissen in de Oosterschelde geleerd worden. Naast het onderzoek naar de levende bruinvissen, is ook onderzoek naar dood gevonden dieren waardevol. Om deze onderzoeken te combineren wordt relevante informatie over de bruinvissen van de Oosterschelde uitgewisseld tussen verschillende partijen, zoals in dit geval tussen Stichting Rugvin, RTZ en Universiteit Utrecht. Het is goed mogelijk dat in de toekomst vaker matches tussen levende en dode bruinvissen worden gevonden.

Nog enkel plekje voor de walviscursussen 2019

0

In de weekenden van 13/14 april en 18/19 mei organiseert Stichting Rugvin twee separate cursusweekenden walvisobservatie op de Oosterschelde. Deze cursussen zijn bedoeld voor natuurliefhebbers die een speciale voorliefde hebben voor walvisachtigen. Beide cursussen en de overnachtingen vinden plaats op het zeilschip ”de Nieuwe Maen” (Zierikzee). De inschrijvingen verlopen goed, beide cursussen zijn bijna vol met het maximum aantal deelnemers.

In de cursus wordt je het fijne geleerd over de ecologie van de walvisachtigen (walvissen, dolfijnen en bruinvissen), het hoe, waar en wanneer je het beste de diverse walvisachtigen kunt waarnemen, het registeren van waarnemingen en het fotograferen van walvisachtigen (incl. foto ID) alsmede “de ins en outs” van onze eigen bruinvis.

 

 

Krijg je de smaak te pakken, dan kun je via Stichting Rugvin de cursus uitbreiden met een meerdaagse facultatieve reis naar een van onze collega organisaties in het buitenland. Dit gebeurt onder andere met het C.R.R.U. (Cetacean Research & Rescue Unit) in Gardenstown aan de Moray firth in Schotland en twee andere (Spaanse) organisaties (in overleg). Door het volgen van de cursus bij Stichting Rugvin kom je niet alleen goed voorbereid aan, maar krijg je via ons ook een fikse korting op je verblijf daar!

In de cursus staat de ecologie van de walvissen centraal, met een accent op de walvissoorten van de Noordzee. Ook ruimen we plek in voor speciale leerdoelen/verzoeken die je als cursist kunt inbrengen. Tijdens de cursus maken we ook tochten op de Oosterschelde met “de Nieuwe Maen” en onze eigen RIB, het Zeevarken.

Meer informatie en hoe je in te schrijven vind je op de pagina “Cursus walvisobservatie”.

Wereldprimeur! Eerste bruinvis Foto ID catalogus gepubliceerd!

0

Van bultruggen, orka’s en tuimelaars bestaan ze al jaren, maar van bruinvissen nog niet. Stichting Rugvin presenteert de eerste voor het publiek toegankelijke foto-identificatiecatalogus van bruinvissen ter wereld. De catalogus geeft door middel van foto’s een overzicht van verschillende bruinvissen die in de Oosterschelde leven.

Sommige bruinvissen zijn makkelijk herkenbaar door littekens, zoals bruinvis L012R004.

Herkenning met foto’s
Wereldwijd is foto-identificatie een veel gebruikte methode om onderzoek naar walvissen en dolfijnen te doen. Aan de hand van foto’s kunnen individuen worden herkend en daardoor jarenlang worden gevolgd. Deze methode kan veel waardevolle informatie opleveren en vormt de basis voor onderzoek naar tal van onderwerpen, zoals sociale banden tussen dieren en overlevingskansen. Van soorten als bultruggen, orka’s en tuimelaars zijn al tientallen jaren openbare catalogussen van diverse locaties beschikbaar, maar van bruinvissen waren deze er nog niet. Foto-identificatie wordt namelijk weinig bij bruinvissen toegepast, terwijl het zeker mogelijk is.

De bruinvis foto ID catalogus (18 MB)

De catalogus
Sinds 2015 worden vanuit Stichting Rugvin toegewijde foto ID tochten op de Oosterschelde gemaakt met het fotograferen van bruinvissen als doel. Dit heeft duizenden foto’s opgeleverd die in een interne fotodatabase per individu zijn gesorteerd. Bruinvissen zijn individueel te herkennen aan het pigmentpatroon, de rugvinvorm, littekens en inkepingen in de rugvin of op de rug achter de rugvin. Het sorteren en matchen van foto’s vergt veel tijd en een oog voor detail. Sommige dieren hebben duidelijke kenmerken en zijn makkelijk te herkennen, maar bij andere individuen moet goed naar details in het pigmentpatroon worden gekeken. In de catalogus die is verschenen staan van elke duidelijk gefotografeerde bruinvis een paar foto’s.

Bij deze bruinvissen is te zien dat de vorm van de rugvin en het pigmentpatroon bij elke bruinvis uniek is.

Vaste bewoners
De individuen in de catalogus zijn minimaal één keer (maar meestal vaker) gefotografeerd in de periode van 2015 t/m 2018. Ook voor 2015 werden al opportunistisch foto’s verzameld. De bruinvissen in de catalogus zijn vergeleken met de individuen op deze oudere foto’s. Meerdere dieren bleken ook voor 2015 al in de Oosterschelde aanwezig te zijn. Met het foto-identificatieonderzoek is duidelijk geworden dat zeker 18 individuen al minimaal vijf jaar in de Oosterschelde rondzwemmen en dus vaste bewoners van dit gebied zijn. In tegenstelling tot de Noordzee, waar het aantal bruinvissen per seizoen wisselt doordat ze naar andere gebieden trekken, lijkt het erop dat veel bruinvissen jaarrond in de Oosterschelde aanwezig blijven. Ze zijn ooit door de Oosterscheldekering naar binnen gezwommen of in de Oosterschelde geboren en daarna gebleven.

Bruinvissen L018R015 en L050R46 hebben duidelijk een verschillende vorm rugvin.

Zelf foto’s vergelijken
Het onderzoek van Stichting Rugvin wordt in 2019 voortgezet om nog meer over de bruinvissen in de Oosterschelde te leren. Elke duidelijk gefotografeerde bruinvis levert weer aanvullende informatie op. Daarnaast kunnen foto’s die door andere mensen zijn gemaakt een waardevolle aanvulling voor het onderzoek zijn. Aan de hand van deze catalogus kunnen mensen ook zelf kijken of de door hun gefotografeerde bruinvis al eerder in de Oosterschelde is gezien. En als iemand een match met zijn of haar foto’s heeft gevonden, dan hoort Stichting Rugvin dat graag.

 

Klik hier om de catalogus 2015-2018 te bekijken (18 MB)

 

Dit onderzoek is mede mogelijk gemaakt door de inzet van vele vrijwilligers en met steun van het Wereld Natuur Fonds Nederland.

Beide cursussen walvisobservatie bijna vol!!

0

De Nieuwe Maen

In de weekenden van 13/14 april en 18/19 mei organiseert Stichting Rugvin twee separate cursusweekenden walvisobservatie op de Oosterschelde. Deze cursussen zijn bedoeld voor natuurliefhebbers die een speciale voorliefde hebben voor walvisachtigen. Beide cursussen en de overnachtingen vinden plaats op het zeilschip ”de Nieuwe Maen” (Zierikzee). De inschrijvingen verlopen goed, beide cursussen zijn bijna vol met het maximum aantal deelnemers.

In de cursus wordt je het fijne geleerd over de ecologie van de walvisachtigen (walvissen, dolfijnen en bruinvissen), het hoe, waar en wanneer je het beste de diverse walvisachtigen kunt waarnemen, het registeren van waarnemingen en het fotograferen van walvisachtigen (incl. foto ID) alsmede “de ins en outs” van onze eigen bruinvis.

Deelnemers tijdens de cursus van 2018

Krijg je de smaak te pakken, dan kun je via Stichting Rugvin de cursus uitbreiden met een meerdaagse facultatieve reis naar een van onze collega organisaties in het buitenland. Dit gebeurt onder andere met het C.R.R.U. (Cetacean Research & Rescue Unit) in Gardenstown aan de Moray firth in Schotland en twee andere (Spaanse) organisaties (in overleg). Door het volgen van de cursus bij Stichting Rugvin kom je niet alleen goed voorbereid aan, maar krijg je via ons ook een fikse korting op je verblijf daar!

Bruinvis met kalf in de Oosterschelde (Foto F. Zanderink)

In de cursus staat de ecologie van de walvissen centraal, met een accent op de walvissoorten van de Noordzee. Ook ruimen we plek in voor speciale leerdoelen/verzoeken die je als cursist kunt inbrengen. Tijdens de cursus maken we ook tochten op de Oosterschelde met “de Nieuwe Maen” en onze eigen RIB, het Zeevarken.

Meer informatie en hoe je in te schrijven vind je op de pagina “Cursus walvisobservatie”.

Beide cursussen zijn nu bijna volgeboekt! We overwegen daarom om ook in het najaar een derde cursus te organiseren.

 

Stichting Rugvin zoekt studenten en vrijwilligers

0

Stichting Rugvin is voor 2019 op zoek naar personele aanvulling van haar onderzoek/vrijwilligersteams voor haar onderzoeken op en rond de Oosterschelde.

Het foto-ID-team op de Oosterschelde

Ben je student en zou je met een of meer onderzoeksvragen m.b.t. de bruinvis de Oosterschelde “in willen duiken”? Aarzel dan niet. Voor zowel de bruinvistelling, het Foto ID onderzoek als wel Studio Bruinvis zijn er mogelijkheden om je daarin voor je studie als wel voor Rugvin te verdiepen.

Bruinvis in Oosterschelde

Maar ook als je geen student (meer) bent en je toch graag inzet om meer te weten te komen over Nederlands talrijkste walvisachtige dan kun je wellicht bij ons aan de slag. Woonachtig zijn in Zeeland en het hebben van vaarbewijs I en II en/of een goede camera met telelens zijn hierbij handig, maar enthousiasme nog meer!

We starten met het foto ID team in april. De bruinvistelling voorbereidingen worden opgepakt in mei en Studio Bruinvis is een continue programma.

Heb je interesse? Neem dan contact met ons op.

De bruinvis in de Oosterschelde (blogserie deel 2)

0

Met deze tweede blog over de bruinvis in de Oosterschelde gaan we verder met een serie over Nederlands meest talrijke walvisachtige, de gewone bruinvis (Phocoena phocoena). In 2009 zijn we ons als Stichting Rugvin gaan verdiepen in de bruinvissen die in deze getijde baai (voormalig estuarium) in relatief grote getale voorkomen. Dit heeft veel kennis en feiten over dit dier opgeleverd die we graag voor iedereen toegankelijk willen maken. We maken bij deze blogs niet alleen gebruik van onze eigen onderzoeken en waarnemingen, maar soms ook van waarnemingen en onderzoeken van derden. We willen met deze serie een beeld schetsen van de bruinvis in de Oosterschelde, die op sommige vlakken zich hier anders gedraagt dan in de Noordzee of elders op het noordelijk halfrond. Deze serie heeft (nog) niet de ambitie om alles wat we hierbij publiceren voor 100 % wetenschappelijke te kunnen onderbouwen, maar om de lezer een beeld te schetsen wat we als Stichting Rugvin ervaren tijdens onze onderzoeken. De onderwerpen die we gaan aansnijden zullen onder meer bestaan uit een soortbeschrijving, het foerageergedrag en voeding, de voortplanting, de levenswijze, het sociale leven, de doodsoorzaken en de gewone bruinvis in andere delen van de wereld. Het een en ander aangevuld met losse waarnemingen en anekdotes. 

Foerageer- en eetgedrag

Op vis jagende bruinvis

Bruinvissen zijn met name viseters. Maar de soorten vis waarop ze jagen hangt af van o.a. de beschikbaarheid van de prooivissen, de leeftijd van de bruinvissen hun jachtvaardigheden. Op de grens van de Oostzee en de Noordzee eten bruinvissen vooral vette haringachtigen, terwijl de bruinvissen in de Noordzee vooral magere grondels en kabeljauwachtigen eten. In de Oosterschelde is het voedselaanbod lager en anders van samenstelling dan de aangrenzende Noordzee. Ook in de Oosterschelde zijn grondels en kabeljauwachtigen (oa. steenbolk, wijting) belangrijke prooien, maar er zijn ook verschillen met de Noordzee. Zo vullen bruinvissen hun dieet in de Oosterschelde bijvoorbeeld aan met kleine inktvissen.

Bruinvismoeder met kalf (Foto F. Zanderink)

De eerste 8 -11 maanden worden de bruinviskalveren gezoogd door hun moeder. Al tijdens de zoogtijd leren de jonge bruinvissen op vis te jagen. Daarna gaan de jonge dieren langzaam volledig over op het zelf zoeken en vangen van vissen. Dat is in de eerste maanden deels beperkt tot de “makkelijkere soorten”. Juveniele bruinvissen jagen dan vooral op grondels. Helaas voor hen zijn dit vetarme vissen en moeten ze er hier veel van vangen. Deze overgangsperiode is misschien de oorzaak dat veel juveniele dieren sterven door verhongering. Daar komt bij dat bruinvissen moeten blijven eten. Hun vetlaag is relatief dun, waardoor ze snel afkoelen en zich moeten verwarmen door vetverbranding, maar als ze weinig (vette) vis binnenkrijgen, gaat hun conditie snel achteruit. Een bruinvis die drie dagen niks vangt is gedoemd te sterven! Ze moeten daarom wel zo’n beetje de hele dag blijven jagen. Langdurige verstoring van hun jacht, waardoor ze enige tijd niets kunnen vangen, of zelfs moeten vluchten, kan al tot conditieverlies leiden.

Magere bruinvis in Oosterschelde

Gelukkig hoeft vermagering niet per definitie fataal te zijn. Tijdens de foto-identificatietochten van Stichting Rugvin werd in 2016 een bruinvis gezien die mager was. De rug van de bruinvis, een volwassen vrouwtje, was duidelijk ingevallen. Elf dagen later werd ze opnieuw gezien en zag ze er weer gezonder uit. Ook het jaar erop werd ze weer waargenomen.

Bruinvis bij de Studio Bruinvis hotspot van Zierikzee.

In de Oosterschelde zien we dat veel bruinvissen vaak bij de zogenaamde hotspots (o.a. Burghsluis, havenhoofd Zierikzee, Kats, Wemeldinge, Roompot) te vinden zijn voor hun “maaltijden”. Hun jachtgedrag is daar soms goed te volgen. De ene keer zie je ze jagen op aan de oppervlakte zwemmende vis(jes) zoals sprot en spiering, ze schieten dan zigzaggend door het water. Een andere keer zie je ze na hun ademhaling naar benden duiken voor enkele minuten en komen dan bijna op dezelfde plek weer boven. Ze jagen dan waarschijnlijk op vis die veel dieper in het water leeft. Soms worden de foeragerende bruinvissen door meeuwen gevolgd.

Bruinvissen gebruiken echolocatie om te jagen. Ze maken clickgeluiden en als deze geluiden tegen een prooi kaatsen ontstaat er een echo die de bruinvis kan horen. Hiermee kunnen ze onderwater ‘zien’. Als je bij Studio Bruinvis staat kun je geregeld goed horen hoe het jagen in zijn werk gaat. Op bijgaand geluidsfragment hoor je eerst de clicks die de bruinvissen gebruiken om de vis te vinden en achterna te zwemmen, zodra het geluid omhoog gaat qua frequentie weet je dat ze de vis (bijna) te pakken hebben.

Als je bij Studio Bruinvis staat je geregeld goed horen hoe dat in zijn werk gaat. Op bijgaand geluidsfragment hoor je eerst de clicks die de bruinvissen gebruiken om te vis te vinden en achterna te zwemmen, zodra het geluid omhoog gaat, qua frequentie weet je dat ze de vis te pakken (zullen) hebben.

Duidelijke littekens van vermoedelijke grizje zeehond aanval (Foto A. Podt)

In de Oosterschelde zien we de bruinvis vooral alleen jagen. Soms zijn de dieren met tweeën of meer bij elkaar op een hotspot, maar na een tijdje gaat eenieder zijn eigen weg weer. Maar elders op onze planeet komen bruinvissen soms in hoge aantallen bijeen, vermoedelijk omdat er veel voedsel aanwezig is in het gebied. Deze aantallen kunnen zelfs oplopen tot enkele honderden bruinvissen.

Maar bruinvissen worden zelf ook gegeten! Sinds een aantal jaren weten we dat grijze zeehonden (Halichoerus grypus) en dan met name de volwassen mannetjes ook wel eens een bruinvis vangen in de Noordzee. Ook in de Oosterschelde moeten bruinvissen op hun hoede zijn voor grijze zeehonden. Gelukkig weten we dat een aanval van een grijze zeehond niet altijd slecht afloopt voor de bruinvis, want ze kunnen een aanval ook overleven.

Eerder verschenen blogs over de bruinvis in de Oosterschelde zijn:

Naar boven