Grote walvissen

De walvis als marien ecologisch ingenieur en redder van het klimaat

0

Afbeelding van de “Correspondent”

De samenhang van walvispoep, klimaat en visserij

Geschreven door Frank Zanderink

Afgelopen week (27-28 november 2019) kwam er eindelijk (weer) eens aandacht voor de grote rol die walvissen en hun walvispoep in de wereld spelen. Die aandacht is prima en hoognodig, maar dan moeten we daar wel wat meer mee doen! Overigens, het nieuws van de afgelopen week zelf werd gebracht alsof het “nieuw” nieuws was. Wel, de rol die beschreven werd in de media en die walvissen spelen in de oceanen is al veel langer bekend en zelfs veel groter! En nu met de Klimaattop in Madrid des te urgenter de rol van walvissen in de klimaatbeheersing breder naar buiten te brengen. 

Om maar wat te noemen: In 2010 kwam het NOS-jeugdjournaal al met een bericht hierover. En in 2014 kwam het volgende artikel in de Britse “The Guardian”. En de rol van walvispoep behelst nog veel meer dan een grote rol in de klimaatverandering. Maar tot op heden wordt deze wereldwijd beleidsmatig en politiek niet (voldoende) onderkend.

Wat wel echt nieuws was, is dat het Internationaal Monetair Fonds (IMF) hier nu mee naar buiten kwam. Dat zou kunnen betekenen dat het ook eindelijk eens politiek opgepakt gaat worden. En dat wordt tijd en daar gaat het uiteindelijk om.
Het is van cruciaal belang dat we niet alleen de rol van walvissen in de oceanen gaan snappen en onderkennen, maar vooral ook naar de onderzoeksuitkomsten gaan handelen! En dan hoeven we echt niet nog eens 20 jaar te gaan wachten op de laatste onderzoeken, want het is nu al duidelijk dat voor de klimaatbeheersing van de wereld walvisachtigen van groot belang zijn. En dat kent geen uitstel!
Zelf ben ik al enige tijd met een literatuurstudie over dit onderwerp bezig. Vooral om goed te snappen wat er nu precies speelt, om vervolgens met een goed onderbouwd en compleet verhaal naar buiten te komen. Enfin, de huidige actualiteit noopt mij nu hierover al meer te schrijven, het is belangrijk genoeg en het is overduidelijk dat het noodzakelijk is te onderkennen wat de impact van walvissen is op het klimaat, maar ook op de mondiale zuurstofproductie en de visstand wereldwijd. De plek van de grote walvisachtigen in de ecologie van zeeën en oceanen is niet alleen van groot mondiaal belang, maar ook een zeer complexe. Niet zozeer door de natuur van de walvissen, maar vanwege het complexe systeem van de oceanen, de zeestromingen, het heersende en veranderende klimaat etc. En dan hebben we het nog niet eens over de mondiale rol die de andere zeezoogdieren (zeehonden, zeeleeuwen, dolfijnen, bruinvissen) spelen.

Een poepende blauwe vinvis (Foto: Ian Wiese)

Walvismest

Laat ik eerst vertellen hoeveel een blauwe vinvis, de grootste walvisachtige, per dag aan poep, mest, afscheid. Dat is 3.000 kg per volwassen dier!! Dit gewicht op de totale hoeveelheid water van de oceanen klinkt op zich nog niet als heel veel. Maar als je dit vermenigvuldigt met 250.000. Dit is het aantal blauwe vinvissen dat naar (voorzichtige) schatting ooit op aarde tegelijk leefde, voor de start van de commerciële walvisvangst begin 17e eeuw. Dat is 250.000 x 3.000 kg mest per dag = 750 miljoen kg. Vermenigvuldig dit dan vervolgens met het aantal dagen per jaar 365= 273.750.000.000 kg mest = 273,75 miljard kilo blauwe vinvismest per jaar.

Van de ooit op aarde levende populatie blauwe vinvissen leven er nu nog slechts enkele duizenden (2-3 %). De hoeveelheid mest is dus ook maar een fractie van wat het ooit was. Maar blauwe vinvismest is ook nog eens speciaal, die blijft namelijk drijven aan het oppervlak, daar waar het fytoplankton leeft. En dat is erg cruciaal. En dan hebben we het hier slechts over één soort walvis. Van de meeste andere soorten grote walvisachtigen zijn ook nog maar slechts fracties over. En iedere walvis heeft weer haar eigen mestsoort met typische eigenschappen voor wat betreft drijfvermogen, chemische samenstelling, locaties en periodes waar die mest wordt uitgescheiden.

De rol van de walvismeststoffen in de Oceanen (Bron: IMF)

Maar al die mest die veelal op specifiek plankton rijke plekken ter wereld wordt uitgescheiden is van cruciaal belang voor de overleving en groei van fytoplankton, het plantaardig plankton. Dit plankton is de basis van al het leven in zee. Je zou kunnen zeggen dat het fytoplankton dat bestaat uit algen en kleine wieren (groene plantjes dus!), als het ware de oerwouden van de oceanen vormen. Dan kun je op je vingers natellen wat het effect is van het zo goed als verdwijnen van die bemesting.

Stel dat de boeren wereldwijd hun graanakkers niet meer zouden bemesten; de landbouwproductie zou naar beneden kelderen!

Het fytoplankton is echter niet alleen de basis van de voedselketens in de oceanen, maar vangt ook koolstofdioxide (CO2) uit de lucht en geeft zuurstof (O2) weer af. Dit is wat planten doen. Het fytoplankton in de oceanen produceert het merendeel van de zuurstof (>50 %) dat wij als mensen en dieren verbruiken. En bij elkaar is dat veel meer dan alle bossen op de wereld.

De CO2 winst, t.a.v. klimaatverandering/beheersing zit niet alleen in de opslag van CO2 in de walvissen zelf (ca 33 ton CO2 per dode walvis), maar ook het fytoplankton sterft en zinkt af naar de bodem en legt daarbij koolstof (C) vast. Het fytoplankton legt jaarlijks 40% van al de vrijgekomen CO2 op aarde weer vast! Dat is 4x de hoeveelheid die het Amazone-oerwoud vastlegt.

Fytoplankton (foto: www.fytoplankton.cz)

Het fytoplankton komt veelal samen met het zoöplankton (zoals kleine kreeftjes, garnaaltjes, vislarven en kwalletjes) voor in de oppervlaktelagen van de oceanen. Dit zoöplankton, krill, leeft van het fytoplankton en vormen samen de basis van al het leven in de oceanen. Dit plankton wordt weer gegeten door de baleinwalvissen en kleine vissen. Deze laatste worden weer gegeten door grotere vissen en ook weer door walvisachtigen. Plankton en kleine visjes vormen dus het voedsel van de grotere walvisachtigen. Deze laatste produceren weer veel mest dat noodzakelijk is voor de groei van het plankton en voor de mondiale visstand.

Zoöplankton (Foto: Peijnenburg en Goetze)

Wereldwijd erkennen wetenschappers het multiplier effect van walvissen op de groei van plankton. Deze mest verschilt per locatie in de chemische samenstelling (Fe, N, P) en de aanwezige hoeveelheid van deze stoffen in de mest limiteren eigenlijk de groei van het fytoplankton. Daarnaast zijn er walvisachtigen, bijvoorbeeld potvissen, die naar de diepere delen van de oceanen duiken en daarmee ook voor een verticale vermenging van voedingsstoffen zorgen. Tevens zorgen de migraties van de walvissen dat ook de mest door hen zelf ook over de oceanen beter verdeeld wordt.

 

 

 

 

 

Kortom walvissen zijn essentieel voor klimaatbeheersing, maar ook voor de visstand in de oceanen en zijn eigenlijk de bondgenoten van alle vissers, van ons allen dus. Zij zijn de bemesters van de oceaan!

Zuidkapers voor de kust van Zuid-Afrika (Foto F. Zanderink)

Wereldwijd hebben we niet alleen de oceanen ontdaan van de meeste walvissen, maar we hebben de oceanen en zeeën verder ook sterk overbevist. Dit is niet alleen ten aanzien van de vissen, maar ook krill en plantaardig plankton wordt op grote schaal geoogst en aan land gebracht. Kortom er wordt mondiaal roofbouw gepleegd op de oceanen met haar walvissen en plankton, terwijl die onze redding zouden kunnen zijn. Aan de hand van satellietfoto’s is te zien dat in de laatste decennia de oceanen blauwer worden in plaats van groen. Als oceanen groen zijn, zijn ze fytoplankton rijk (bladgroen in de algen en wieren) en als ze blauw zijn helder en arm aan plankton.

Dit is bij lange na niet het complete verhaal. En daarvoor is nog veel meer onderzoek en analyse nodig. Wat is bijvoorbeeld het effect van walvispoep in de Noordelijk IJszee op de haring in onze eigen Noordzee?
Maar dat we dit nog niet weten, moet ons niet beletten vandaag al te starten met handelen. Wat zouden we minimaal moeten doen? In ieder geval direct stoppen met alle walvisjacht, groot en klein. Maar ook voorkomen dat walvissen door schepen worden aangevaren en gedood of verstikt raken in netten of touwen. En laten we daar snel mee beginnen, want walvissen planten zich langzaam voort. Sommige soorten zijn na de invoering van het walvismoratorium niet of nauwelijks in aantal toegenomen. En walvissen beschermen is veel goedkoper dan bijvoorbeeld CO2 opslag in de bodem.

Maar laten we ook stoppen met de oogst van krill (onder meer ten behoeve van de kippenindustrie wereldwijd). Want als je de basis van het leven in de oceanen al weg gaat vangen dan wordt het helemaal dweilen met de kraan open. Op een gezond gemengd boerenbedrijf heb je de koeien die de akkers van mest voorzien en van essentieel voedingstoffen voorzien. Walvissen doen niet veel anders. Zo simpel is het eigenlijk. En dan leveren ze ook nog een belangrijke bijdrage aan terugdringen van de opwarming van de aarde.

NB. Veel van de hier beschreven informatie komt uit het onlangs verschenen IMF rapport en eerder verschenen publicaties van Dr. Joe Roman et al (University of Vermont USA).

Dode vinvis aangespoeld

0

Vinvis op het strand van Huis ter Heijde (Foto Kees Kooimans EHBZ)

Vandaag, 10 september, is een vinvis aangespoeld op het strand van Huis ter Heijde. Het gaat waarschijnlijk om een gewone vinvis (Balaenoptera physalus). Deze grote walvissen komen normaliter niet vaak in onze Noordzee voor. In 2018 is er (voor het laatst?) een levend waargenomen voor de kust van IJmuiden.

Gewone vinvissen zijn de op één na grootste walvissen ter wereld en kunnen maximaal zo’n 27 m lang worden.

Dode gewone vinvis in Vlissingen

0

Dode gewone vinvis in Sloehaven Vlissingen (Foto J. v.d. Hiele)

Er is vandaag, 7 juni, een dode gewone vinvis (Balaenoptera physalus) aangetroffen in de Sloehaven van Vlissingen. Het  dier lag op de bulbsteven van een schip.

Het 15 m lange dier is inmiddels vandaag weggesleept en wordt nader onderzocht om te kijken wat de doodsoorzaak is.

Gewone vinvissen kunnen tot wel 26 m lang worden en 30-80 ton wegen. Dit dier was gezien de geschatte lengte nog niet volgroeid. Normaal gesproken komen er geen gewone vinvissen voor in de Nederlandse kustwateren.

Vorig jaar spoelde er ook een dode gewone vinvis aan op het Belgische strand nabij De Haan en in 2017 op Texel.

De dode vinvis op de kade in Vlissingen (Foto J. vd Hiele)

 

Inmiddels twee bultruggen aanwezig (update 10-01)

0

Het blijft bijzonder, ondanks het feit dat het nu wel zeer regelmatig voorkomt, dat een bultrug zich voor de kust van Nederland ophoudt. Nu zwemt er al enige maanden een bultrug voor de kust van Zuid Holland/Noord Holland. Vandaag 10 januari is daar een tweede bijgekomen.  

Donderdag 10 januari. Er zwemt één bultrug ter hoogte van Scheveningen en één bultrug ter hoogte van Bergen aan Zee.

Zaterdag 5 januari Er wordt vandaag weer een bultrug waargenomen voor de kust van Scheveningen. Er is nog geen bevestiging dat het weer om het zelfde dier gaat. Maar dat is wel enigszins waarschijnlijk. Dat betekent dat het dier regelmatig op en eer zwemt tussen IJmuiden en Scheveningen en dat hier genoeg voedsel voor het dier is.

Maandag 31 december en Nieuwjaarsdag  De bultrug (mogelijk dezelfde als van de afgelopen maanden) zwemt nu voor de kust van IJmuiden. Hij is hier zowel op oudjaarsdag als op Nieuwjaarsdag bij de Zuidpier waargenomen.

Woensdag 26 december. De bultrug die al geruime tijd voor de Nederlandse kust zwemt, maar nu enige weken niet meer was  gezien is op Eerste Kerstdag weer gespot voor de kust van Scheveningen.

Zondag 9 december Nog steeds zwemt de bultrug (wrs. dezelfde) voor de Nederlandse kust. Nu werd het dier gezien ter hoogte van de Maasvlakte (Rotterdam).

Vrijdag 30 november. De bultrug die al wekenlang voor de Nederlandse kust zwemt is ook vandaag weer gezien. Nu was het dier te bewonderen, ook uit het water springend, voor de kust van Kijkduin (Den Haag).

Vrijdag 23 november . Momenteel wordt een bultrug waargenomen in de Nieuwe Waterweg! Het is nog niet bekend of dit het zelfde dier is als de bultrug die de laatste weken voor de kust van Scheveningen vertoefde. Inmiddels zet het dier weer koers richting Noordzee. 

Bultrug voor de kust van Scheveningen

Woensdag 7 november werd het dier even voor korte tijd samen met een bruinvis gezien. Op zondag 11 november dook voor de kust van Scheveningen de bultrug voor korte tijd naast een windsurfer op.

Bultrug voor Scheveningen (Foto J. van der Sluis)

Op zondag 18 november wordt het dier na enige afwezigheid wederom voor de kust van Scheveningen gezien waar het regelmatig het publiek op het strand vermaakt met sprongen uit het water. Het blijkt nu uit onderzoek van de organisatie “Happy Whale” dat het om de zelfde bultrug gaat als het dier dat enige tijd geleden bij Texel zwom.

De laatste jaren (sinds 2007) zwemmen er ieder jaar regelmatig bultruggen, de meeste dieren zwemmen en foerageren hier meerdere dagen alvorens ze weer verder trekken.  In 2015 zwom er zelfs een jong dier enige tijd in de Oosterschelde. 

Bultrug zwemt nog steeds voor Nederlandse kust (update 09-12)

0

Bultrug in Nieuwe Waterweg (Foto: Jorn Glas)

Het blijft bijzonder, ondanks het feit dat het nu wel zeer regelmatig voorkomt, dat een bultrug zich voor de kust van Nederland ophoudt. Nu zwemt er al enige weken een bultrug voor de kust van Zuid Holland.

Zondag 9 december Nog steeds zwemt de bultrug (wrs dezelfde) voor de Nederlandse kust. Nu werd het dier gezien ter hoogte van de Maasvlakte (Rotterdam).

Vrijdag 30 november. De bultrug die al wekenlang voor de Nederlandse kust zwemt is ook vandaag weer gezien. Nu was het dier te bewonderen, ook uit het water springend, voor de kust van Kijkduin (Den Haag).

Vrijdag 23 november . Momenteel wordt een bultrug waargenomen in de Nieuwe Waterweg! Het is nog niet bekend of dit het zelfde dier is als de bultrug die de laatste weken voor de kust van Scheveningen vertoefde. Inmiddels zet het dier weer koers richting Noordzee. 

Bultrug voor de kust van Scheveningen

Woensdag 7 november werd het dier even voor korte tijd samen met een bruinvis gezien. Op zondag 11 november dook voor de kust van Scheveningen de bultrug voor korte tijd naast een windsurfer op.

Bultrug voor Scheveningen (Foto J. van der Sluis)

Op zondag 18 november wordt het dier na enige afwezigheid wederom voor de kust van Scheveningen gezien waar het regelmatig het publiek op het strand vermaakt met sprongen uit het water. Het blijkt nu uit onderzoek van de organisatie “Happy Whale” dat het om de zelfde bultrug gaat als het dier dat enige tijd geleden bij Texel zwom.

De laatste jaren (sinds 2007) zwemmen er ieder jaar regelmatig bultruggen, de meeste dieren zwemmen en foerageren hier meerdere dagen alvorens ze weer verder trekken.  In 2015 zwom er zelfs een jong dier enige tijd in de Oosterschelde. 

IWC Handboek “Whale Watching” verschenen met case study Studio Bruinvis.

0

Onlangs is het “Whale Watching Handbook” van de International Whaling Commision (IWC) verschenen. Het is een geheel digitale uitgave die opgedeeld is in 4 onderdelen:

  • Responsible management
  • Preparing for a trip
  • Industry support
  • Species information.

De boei van Studio Bruinvis

En verder nog veel achtergrondinformatie in de diverse tabbladen. Het vormt een rijke en actuele volledig digitale aanvulling op al bestaande gidsen en boeken met diverse case studies. Een case study gaat over onze eigen “Studio Bruivnis“.

Op onze nieuwe webpagina “Gidsen, literatuur, artikelen en presentaties” vind je nog meer goede en bruikbare informatie.

Bultrug bij Texel

0

De bultrug die gezien wordt bij Texel (Foto J. Hoekendijk)

Sinds zaterdag 13 oktober wordt bij Texel een bultrug waargenomen. Het dier werd met name op zondag de 14e door veel mensen vanaf het noordwestelijke strand waargenomen.

Maar ook vandaag heeft de bultrug zich weer laten zien, nu voor het strand van Westerslag.

Het gebeurt de laatste jaren regelmatig dat bultruggen zich voor de kust van Nederland ophouden.

 

Potvis voor de kust van Den Helder gestorven

0

Potvis waargenomen voor de kust van Den Helder (Foto ANP)

De op 25 juni waargenomen potvis onlangs waargenomen, enkele kilometers uit de kust van Den Helder, is vandaag 26 juni gestorven. Het werd enige tijd gevolgd door SOS dolfijn en Kustwacht. En vanmiddag werd waargenomen dat het al vermagerde dier was overleden.

Voor potvissen is de Noordzee geen aantrekkelijk habitat, vanwege de zeer geringe diepte en het gebrek aan geschikt voedsel. Potvissen zijn echt dieren van de open en diepe zeeën/oceanen.

 

Potvis gestrand bij Domburg

0

Gestrande potvis bij Domburg (Foto. F. Zanderink)

Vrijdag 1 december is er een 13,5 m lange potvis, een mannetje, gestrand bij Domburg, op Walcheren, Zeeland.  Het dode dier werd omstreeks 10.45 in de ochtend ontdekt. Op zaterdag 2 december werd het dier door o.a. de faculteit diergeneeskunde uit Utrecht ontleed en bemonsterd voor verder onderzoek.

Op vrijdag waren er heel veel mensen toegestroomd, naar schatting een paar duizend gedurende de hele middag, om deze stranding te aanschouwen. Voorlopige conclusie is dat het dier wel mager was en aan een darminfectie leed en wellicht daarom verzwakt aanspoelde.

De dode potvis wordt gereed gemaakt voor ontleding en vervoer (Foto: W. van Urk)

Inmiddels is het dode dier afgelopen weekend verwijderd. Monsters van o.a. de organen zijn naar de faculteit diergeneeskunde in Utrecht gegaan. Voor het skelet is ook belangstelling, maar nog onduidelijk waar dit naar toegaat.

Walvisgeluiden

0

Diverse geluiden van walvisachtigen

Ben je enthousiast over Studio Bruinvis waar je live naar bruinvissen kunt luisteren? Luister dan ook eens naar de selectie van andere walvisgeluiden op deze poster. Hier staan 16 soorten walvisachtigen uit de wateren rond Alaska op, waarvan je enkele aansprekende geluiden kunt afluisteren op de website van de staat Alaska.

Je zult horen dat de geluiden nogal verschillen, van zacht geklik tot hoog gezang. Niet alle geluiden van deze soorten hebben het zelfde doel, soms zijn geluiden bedoeld t.b.v. echolocatie, om de weg te vinden, soms om een prooi te vinden en soms om met soortgenoten te communiceren. Dat laatste kan soms honderden kilometers bestrijken.

Naar boven