Bruinvissen

510 walvisachtigen in 2018 vanaf Stena Line, een record!

0
De Britannica bij het binnenvaren van de haven Harwich (Foto: WJ Strietman)

Het jaar 2018 gaat de boeken in als het jaar met hoogst aantal waarnemingen van walvisachtigen vanaf de Stena Line verbinding tussen Hoek van Holland en Harwich. Samen met de 57 bruinvissen die afgelopen 27-28 december werden waargenomen kwam het aantal bruinvissen op 497 bruinvissen. Dat is een gemiddelde van 45 per overtocht (in maart is niet gemonitord).

Met de drie dolfijnen (soort onbekend) komt het aantal 12 dolfijnachtigen op 12, waarvan 7 zeker witsnuitdolfijnen zijn. En daarbovenop komt nog de waarneming van een bultrug.

 

 

Een van de observers. (Foto WJ Strietman)

Al met al was het afgelopen december een goede maand en 2018 een goed jaar voor waarnemingen van walvisachtigen in de Noordzee.

Zie ook de blog van deze tocht!  

 

 

 

 

36 bruinvissen bij overtocht!

0

Jan-van-Gent vanaf de brug Stena Line

Tijdens de maandelijkse monitoringstrip van 21-22 november jl. op de Noordzee, met de Stena Line veerboten, zijn 36 bruinvissen gespot. Op de heenweg van Hoek van Holland naar Harwich werden 13 bruinvissen geteld en op de terugweg 23. Dit brengt het totaal voor 2018 van waargenomen walvisachtigen op 450. Hiervan waren 440 bruinvissen. Een absoluut record sinds we met de monitoringstrips begonnen in 2005. Dat geeft een gemiddeld van 44 per maand (in maart is niet gemonitord).

Jan-van-genten met bruinvis voor boeg Stena Hollandica (Foto F. Zanderink)

Zeker vermeldenswaardig is dat op de heenweg er een groepje van 6 dieren bij elkaar gezien werd en dat er zeer veel jan-van-genten werden gezien die vooral rond hingen in de buurt van vissersboten, dat wijst op de aanwezigheid van veel vis. Daarnaast nog 4 grote jagers en 20 noordse stormvogels.

De blog van deze trip is hier te vinden.

De bruinvis in de Oosterschelde (blogserie deel 1)

0

Met dit eerste artikel over de bruinvis in de Oosterschelde starten we een blogserie over Nederlands meest talrijke walvisachtige, de gewone bruinvis (Phocoena phocoena). In 2009 zijn we ons als Stichting Rugvin gaan verdiepen in de bruinvissen die in dit estuarium in relatief grote getale voorkomen. Dit heeft veel kennis en feiten over dit dier opgeleverd die we graag voor iedereen toegankelijk willen maken. We maken bij deze blogs niet alleen gebruik van onze eigen onderzoeken en waarnemingen, maar ook van waarnemingen en onderzoeken van derden. We willen met deze serie een beeld schetsen van de bruinvis in de Oosterschelde, die op sommige vlakken zich hier anders gedraagt dan in de Noordzee of elders op het noordelijk halfrond. Deze serie heeft (nog) niet de ambitie om alles wat we hierbij publiceren voor 100 % wetenschappelijke te kunnen onderbouwen, maar om de lezer een beeld te schetsen wat we als Stichting Rugvin ervaren tijdens onze onderzoeken. De onderwerpen die we gaan aansnijden zullen onder meer bestaan uit een soortbeschrijving, het foerageergedrag en voeding, de voortplanting, de levenswijze, het sociale leven, de doodsoorzaken en de gewone bruinvis in andere delen van de wereld. Het een en ander aangevuld met losse waarnemingen en anekdotes. 

De gewone bruinvis, harbour porpoise (E), Schweinswal (D) , marsouin (F) , marsopa (S) , focena (I) 

1. Soortbeschrijving

Bruinvis in de Oosterschelde 2017 (Foto A.. Podt)

De gewone bruinvis, (Phocoena phocoena) is een zeezoogdier en behoort tot de walvisachtigen. Walvisachtigen worden in drie groepen ingedeeld, walvissen (o.a. blauwe vinvis, bultrug e.a.), dolfijnen (tuimelaars, witsnuitdolfijnen etc.) en bruinvissen ( de gewone bruinvis, de Dall’s bruinvis e.a.) De bruinvis is dus niet zoals sommige mensen wel denken een soort dolfijn! Het verschil met een dolfijn zit hem vooral in dat bruinvissen andere tanden hebben (spatelvormig) dan dolfijnen (puntig). Daarnaast zijn de meeste dolfijnen groter dan bruinvissen.  Daarnaast is de gewone bruinvis een tandwalvis (Odonticeti), net zoals alle andere bruinvissen, dolfijnen en de potvis. Alle andere walvissen, zoals de bultrug en de blauwe vinvis zijn baleinwalvissen (Mysticeti).

Moeder met kalf in de Oosterschelde 2018 (Foto F. Zanderink)

De bruinvis werd vroeger ook zeevarken genoemd. (Daarom hebben we de boot van Rugvin ook Zeevarken gedoopt.) Beide namen zijn enigszins verwarrend. Het dier is niet bruin en is zeker ook geen vis. De verklaring ligt waarschijnlijk in het feit dat eeuwen geleden alles wat donker van kleur was bruin genoemd werd en als je zwom in zee was je een vis. In de middeleeuwen werden de dieren wel zeevarken genoemd. Toen werden ze ook veel gegeten.

Verspreiding gewone bruinvis (Phocoena phocoena) op het noordelijk halfrond.

De gewone bruinvis komt alleen op het noordelijk halfrond voor en dan vooral in kustwateren. Zie kaartje. Andere soorten bruinvissen tref je ook aan op het zuidelijk halfrond. In de jaren 50 tot in de jaren 90 van de vorige eeuw ging het in de Noordzee slecht met de bruinvissen vanwege bijvangst, overbevissing en vervuiling van de zee. Vanaf de jaren 90 ging het weer wat beter met deze soort. Momenteel is de bruinvis de talrijkste walvisachtige in de Noordzee. Over het voorkomen van bruinvissen in de Oosterschelde, voordat de kering werd gebouwd, zijn weinig feiten bekend. Wel dat ze er ooit zwommen en dat ze na de totstandkoming van de Oosterscheldekering weer terugkwamen. Sommige schippers, die wij als Stichting Rugvin kennen en al tientallen jaren varen op de Oosterschelde, beweren dat ze er altijd zijn geweest.

Uitleg van hydrofoon tijdens eerste tocht van St. Rugvin op de Oosterschelde.

Feit is dat ze begin deze eeuw zeker werden waargenomen. Een paar jaar na onze start als organisatie kregen wij te horen dat er in de Oosterschelde bruinvissen zwommen. In 2008 zijn we voor het eerst zelf gaan kijken en hebben toen de eerste dieren tijdens een eerste verkenningstocht waargenomen, zowel visueel als met behulp van een hydrofoon.

Mannelijke en vrouwelijke dieren verschillen van lengte en van gewicht. Mannetjes worden veelal niet groter dan 1.60 m met een gewicht van ca. 60 kg, terwijl de vrouwelijke dieren soms wel 1.90 m kunnen worden met een gewicht van 90 kg.

De gemiddelde levensspanne van een bruinvis ligt tussen de 10 -12 jaar, vrouwelijke dieren worden gemiddeld ouder (E. Hoyt).

Wil je meer weten over walvisachtigen dan ben je wellicht geïnteresseerd in onze walvisobservatiecursus.

Binnenkort verschijnt deel 2 van deze blogserie. (Reacties en aanvullingen worden zeer zeker op prijs gesteld.)

Mooie afsluiting van bruinvis foto identificatie 2018

0

Het jaar 2018 leverde al veel informatie over het leven van de bruinvissen op door de goede en mooie plaatjes die gemaakt konden worden. Op zaterdag en zondag, 20 en 21 oktober waren de laatste tochten met ons zeevarken. De laatste plaatjes en momenten op de Oosterschelde willen we echter niemand onthouden. 

Studio Bruinvis met het Zeevarken (Foto W. Jacobusse)

Op zaterdag verliet het Zeevarken de haven van Kats rondom 11.00 uur. Martine, Annemieke, Renate en Frank zetten eerst koers richting Zierikzee. Het water was in het begin toch wat minder vlak dan dat het was voorspeld, maar toch werd al snel een eerste grijze zeehond waargenomen. Ook kwamen we een grote groep eidereenden tegen die op het water lag te dobberen en die even later met zijn allen opsteeg. Bij het havenhoofd werd allereerst Studio Bruinvis geïnspecteerd. Alles werkte nog en we hoorden en zagen regelmatig bruinvissen (aankomen). Tegelijkertijd werd op het havenhoofd een excursie rondgeleid door het Nationale Park en ook zij zagen en hoorden de bruinvissen.

Moeder met kalf nabij de Oesterput Oosterschelde (Foto F. Zanderink)

Omdat de golfhoogte, om goede foto’s te maken, hier toch iets aan de hoge kant was, besloten we om naar Colijnsplaat aan de zuidkant te varen. Ook hier ligt, tussen deze plaats en de Marina Roompot een bruinvis hotspot en het duurde niet lang voordat we ook hier de eerste dieren zagen. Een drietal, waaronder een moeder met kalf. En deze ervaring zal ons lange tijd bijblijven!

 

Bruinvis nabij de boot, zie ook de littekens voorop. (Foto F. Zanderink)

Zeker anderhalf uur konden we de moeder volgen die aan het jagen was en haar kalf dan aan het oppervlak “achterliet”. Geregeld kwamen ze weer bij elkaar, waarna de moeder weer naar beneden dook. Ook kwamen de dieren uit “nieuwsgierigheid’ af en toe bij de boot even kijken. Het moederdier was al in eerdere jaren gefotografeerd, maar nog nooit met een kalf bij haar.  Ook was het vrij bijzonder nog zo’n jong kalf te zien. De geschatte grootte van het kalf was 70-80 cm. Het vermoeden was daarom ook dat het jong niet ouder was dan een paar maanden. Mede gezien het feit dat het kalf niet mee ging jagen.

Moeder met kalf (Foto F. Zanderink)

Normaal worden in de Oosterschelde de bruinviskalfjes in de periode juni – augustus geboren. Na de tocht van zondag zal een periode van foto analyses aanbreken en zullen er waarschijnlijk nog meer dieren herkend worden en verwachten we de resultaten van de onderzoeken die door de studenten gedaan worden.

Het Foto ID project wordt mede mogelijk gemaakt door het Wereld Natuur Fonds.

 

Prachtige bewegende beelden van bruinvissen door ons Foto ID team

0

Drie leden van het Foto ID team 2018 van Rugvin, Annemieke, Ronald en Diederik.

Op 25 september jl. voer het Foto ID team van Stichting Rugvin aan boord van het Zeevarken II weer de haven van Kats uit op zoek naar de bruinvissen van de Oosterschelde.

De omstandigheden op het water waren prima. De onderzoekers waren daarom niet alleen in staat om mooie beelden t.b.v. de identificatie van de bruinvissen te maken maar omdat de bruinvissen ook dicht bij de boot kwamen, was het ze ook goed mogelijk om mooie bewegende beelden te maken.

Geniet van deze mooie opnames. Binnenkort verschijnen op deze site nog meer goede ID beelden van de bruinvissen uit de Oosterschelde en onze bevindingen van dit jaar!

Minimale bruinviswaarnemingen tijdens Stena Line trip, toch record!

0

Afgelopen weekend, 13-14 oktober, zijn weer twee waarnemers van Stichting Rugvin met de Stena Line veerboten van Hoek van Holland naar Harwich gevaren en terug. De weersomstandigheden waren beter dan vooraf voorspeld, toch stokte het aantal waarnemingen slecht bij één bruinvis.

Zicht op het Noordzeewater aan Engelse kant.

Vooraf waren de wind- en golfhoogtevoorspelling nog een beetje aan de sombere kant, maar uiteindelijk waren de omstandigheden veelal optimaal. Geringe golven, goed contrast van het wateroppervlak en prima licht, dus als er een rugvin door het water heen zou breken dan zouden we deze zeker zien. Maar op de heenweg werd geen enkele walvisachtige gespot. Ook zeevogels waren zo goed als afwezig.

De terugweg leverde iets meer op, een grizje zeehond en één bruinvis, een uur voor binnenvaren van de Nieuwe Waterweg.

Bruinvis in Noordzee

Dat is voor het najaar en 2018 een zeer geringe score. Zeker gezien het grote aantal bruinvissen dat al was waargenomen dit jaar, 403. Met deze bijtelling van één dier komt het totaal voor 2018 op 404 bruinvissen een nieuw absoluut record. Het oude waarnemingsrecord was vastgesteld in 2010, met daar bij één supertocht met maar liefst 316 dieren.

Ook op de terugweg zeer weinig zeevogels, slechts eenmaal, vlak voor de Nieuwe Waterweg een groepje vissende jan-van-genten en twee alken.

Lees hier ook de blog van deze tocht.

21 bruinvissen onderweg gespot op Noordzee

0

De Stena Britannica in Harwich haven

Tijdens de Stena Line monitoring tweedaagse, afgelopen weekend 29-30 september, vanaf Hoek van Holland naar Harwich en terug, zijn 21 bruinvissen gespot. De twee observers konden onder goede omstandigheden op zaterdag 11 dieren waarnemen en op zondag werden er nog 10 dieren bij opgeteld. De meeste dieren werden zowel kort na de afvaart vanuit Hoek van Holland als Harwich waargenomen. Dus dicht bij de kust.

 

Met dit aantal van 21 bruinvissen komt het totaal aan waargenomen bruinvissen voor 2018 op een totaal van 403. Dat zijn bijna 45 bruinvissen per monitoringstrip.

Naast de bruinvissen werden er ook nog tal van grijze zeehonden waargenomen.

 

Lees nu ook de blog van deze trip.

Aantal bruinvissen telling Oosterschelde 2018 naar boven bijgesteld!

0

Op zaterdag 1 september 2018 hebben vrijwilligers van Stichting Rugvin tijdens de jaarlijkse bruinvistelling op de Oosterschelde minimaal 48 dieren waargenomen. Eerder hadden wij gemeld dat er minimaal 40 dieren waargenomen, maar dit is nu naar boven bijgesteld.

De 48 bruinvissen van de telling 2018 in kaart gebracht .

Deze bijstelling komt na het nu zorgvuldig invoeren van de coördinaten van de waarnemingen, de samenstelling v.e. groepjes dieren, de zwemrichting van de dieren en de afstand tot de boten, etc. Dit is een nogal bewerkelijk proces dat haar tijd en zorgvuldigheid vraagt. Onder deze 48 dieren bevonden zich 3 kalfjes. De meeste dieren werden ten westen van de Zeelandbrug geteld en in het zuidelijke deel van de Oosterschelde. Veelal werden er individuele dieren gezien, soms in tweetallen en driemaal in drietallen. De toename van het aantal dieren ten opzichte van juni 2017 (34) is vooral te wijten aan het uitvallen van drie boten tijdens de telling, waardoor er niet optimaal geteld kon worden, maar wrs ook door de geboorten van kalfjes in dit jaar en die van 2017 die toen nog niet allemaal gezien waren.

Vier van de acht boten die meededen tijdens de telling van 2018

 

Rond 11 uur ’s ochtends vertrokken 35 vrijwilligers op acht schepen in linie vanaf de Oosterscheldekering richting het oosten. Samen bestreken zij de volle breedte van de Oosterschelde, en voeren die dag door tot aan Bruinisse en voorbij Wemeldinge. De omstandigheden waren ideaal met prachtig weer en bijna geen wind. Geen enkele bruinvis kon dan ook aan de aandacht van de vrijwilligers ontsnappen.

 

 

Een van de bruinvissen tijdens de telling.

Bruinvissen zijn de kleinste soort walvisachtigen van de Noordzee en lijken op dolfijnen. Volwassen dieren zijn ruim 1. 60 – 1.90 meter groot, kalfjes zijn ongeveer 70-80 cm. Wat de populatie bruinvissen in de Oosterschelde uniek maakt, is dat deze jaarrond in de Oosterschelde verblijft. Onderzoek heeft namelijk uitgewezen dat bruinvissen die eenmaal door de Oosterscheldekering zijn gezwommen, maar beperkt weer naar buiten zwemmen. Dat maakt de aanwezige populatie geheel afhankelijk van wat de Oosterschelde te bieden heeft. Aangetoond is dat de terugval na het topjaar 2011 voornamelijk is veroorzaakt door honger. Een mogelijke reden voor het herstel kan liggen in een herstel van de prooivispopulaties.

De bemanning van de Friend-ship tijdens de telling.

Stichting Rugvin doet al jaren onderzoek naar bruinvissen in de Noordzee en de Oosterschelde. Belangrijk onderdeel van het onderzoek is de jaarlijkse telling op de Oosterschelde. De telling van 2018 was het tienjarig jubileum.

De bruinvistelling op de Oosterschelde van 2018 werd mogelijk gemaakt door de inzet van de vele vrijwilligers van Stichting Rugvin en de lokale schippers die met hun schepen deze telling samen tot een succes maken. De telling werd gesponsord door het Wereld Natuur Fonds.

Tiende bruinvistelling groot succes!! Stijgend aantal bruinvissen!

0

De bemanning van de Stern in Burghsluis (Foto M. Kaldenberg)

De tiende bruinvistelling is op zaterdag 01 september zeer succesvol verlopen. Met acht boten, de Stern (Willem), de Sam (Roland), twee RIB’s (van Roland en Bert). de Balena (Joop) , Friend-Ship (Kenneth) en ons eigen Zeevarken II (Lonneke) werd de Oosterschelde vanaf ca. 11.00 uitgekamd op zoek naar bruinvissen. Met in totaal 26 observers, 8 schippers en gasten werd de tocht van west naar oost volbracht. De laatste boot was terug rond 19.00 in Burghsluis. Deze laatste was doorgevaren naar de sluis met de Grevelingen.

Twee bruinvissen voorbij de haven van Kats (Foto F. Zanderink)

In totaal werden er 59 waarnemingen van bruinvissen genoteerd, waarvan 3 kalfjes. Na het weghalen van de zekere dubbeltellingen bleven er 40 dieren over. Na het plotten van alle waarnemingen en zorgvuldig beoordelen op een kaart zal dit getal misschien nog licht bijgesteld kunnen worden. Maar het waren in ieder geval meer dieren dan in 2017 (34).

De meeste dieren werden dit jaar in de zuidelijke helft waargenomen en voor de Zeelandbrug (Roompot Marina >>Colijnsplaat). Omdat het bijna voltallige Foto ID team ook aan boord was draagt deze telling ook bij aan het verder in kaart brengen van de individuele dieren.

Vier van de boten net voorbij de Zeelandbrug (Foto R. Olie)

Het was deze dag prachtig weer, ruim 20 C en de zon scheen vol op. Het water was veelal een spiegeltje (Bft 1) met af en toe een rimpel. De tocht was niet mogelijk geweest zonder steun van het Wereld Natuur Fonds, “onze” schippers en observers. Meer informatie en foto’s volgen in de media (Telegraaf en NU) en op deze website .

 

10e bruinvistelling Oosterschelde gaat door op zaterdag 01 september!!

0

De Balena tijdens de telling van een eerder jaar. (Foto F. Zanderink)

De omstandigheden voor de bruinvistelling in de Oosterschelde op zaterdag 01 september a.s.. zijn goed. De tocht gaat door!

In 2009 werd de bruinvistelling voor het eerst uitgevoerd met de inzet van tientallen vrijwilligers op 8 boten. Nu 10 jaar later is het principe nog steeds het zelfde. We kammen letterlijk de hele Oosterschelde uit met 8 rustig parallel aan elkaar varende boten en op iedere boot minimaal 3 observers. De eerste keer was na aanleiding van de vraag dat niemand wist hoeveel dieren er ongeveer in de Oosterschelde zaten, later zijn we dit blijven doen om in de gaten te houden hoe deze subpopulatie bruinvissen zich zou ontwikkelen.

Bruinvis moeder met kalf in Oosterschelde (Foto A. Podt)

In 2011 werd een hoogtepunt bereikt met minimaal 61 dieren. Enkele maanden later werd echter een grote sterfte onder de bruinvissen ontwaard, die ongeveer zeker twee jaar aanhield. Vele tientallen dieren stierven de hongerdood of kwamen door ondervoeding om het leven. Vanaf 2013 laat het aantal een enigszins stabiel aantal zien van tussen de 30 en 40 dieren.

Vorig jaar werden er 34 dieren waargenomen. Ook worden er ieder jaar kalfjes waargenomen, een mooi bewijs dat de bruinvissen zich ook voortplanten in de Oosterschelde.

Kent u een schipper die met zijn boot zou willen meehelpen neem dan ajb contact op met Stichting Rugvin.

De telling wordt mede mogelijk gemaakt door het Wereld Natuur Fonds, tientallen vrijwilligers en een prachtige vloot schepen en hun schippers.

Naar boven