Actueel

Het bruinvisleven in de Oosterschelde meer ontrafeld

0

De zelfde bruinvis gefotografeerd in 2016 en 2017 (Foto A. Podt)

Sinds Stichting Rugvin in 2009 een deel van haar onderzoekspijlen ook richtte op de Oosterschelde, is de kennis over Nederlands talrijkste walvisachtige, de bruinvis, toegenomen. Vooral de herkenning van individuele dieren aan de hand van systematisch foto-identificatie onderzoek heeft hieraan bijgedragen. In de afgelopen drie jaar zijn er duizenden foto’s genomen. En met een succesvol resultaat!

In 2009 startte Stichting Rugvin met de jaarlijkse bruinvistelling in de Oosterschelde, gevolgd door akoestisch onderzoek in 2010. Sinds enkele jaren is daar een belangrijk onderzoek aan toegevoegd, namelijk het foto-identificatie project (“Photo ID”). Bij dit onderzoek worden individuele bruinvissen op foto’s herkend aan de hand van kleurpigmenten, rugvinvorm en littekens. Hiermee wordt een beeld gevormd over de populatiegrootte van de in de Oosterschelde levende bruinvissen, hoe lang de dieren in deze wateren verblijven en wat hun locatie voorkeur is. Daarnaast is het soms, door de aanwezigheid van een kalf, mogelijk het geslacht van het volwassen dier te bepalen.

Het Photo ID team 2017 in volle actie (Foto B. Engelen)

In de beginjaren van het foto-identificatie project op de Oosterschelde vonden slechts enkele tochten per jaar plaats, echter sinds 2015 beschikt de Stichting zelf over een kleine boot (RIB) wat het mogelijk maakte vaker het water op te gaan. Het foto-identificatie team bestaat uit studenten, die zo de kans krijgen onderzoekservaring op te doen, en vrijwilligers. Zij opereerden tijdens de zomermaanden (van 2015 – 2016) vanaf een vaste basis bij de Schelphoek en afgelopen zomer vanaf Kats. Het team werkte meestal met twee tot vier mensen aan boord die het water aftuurden op zoek naar de kleine rugvin van een bruinvis. Als er een bruinvis werd gezien, benaderde het team dit dier rustig, om eventuele verstoring zoveel mogelijk te voorkomen. Zodra de positie van de bruinvis ten opzichte van de boot ideaal was, werd geprobeerd van beide zijden foto’s te maken met behulp van een camera met telelens. Al deze foto’s zijn per individuele bruinvis gesorteerd en in een catalogus verwerkt. Hierbij zijn gegevens als datum, tijdstip, locatie en het gedrag eveneens van belang.

Twee bruinvissen met verschillende rugvinvormen (Foto: A. Podt)

Het Photo ID team 2017 in volle actieTussen 2015 en 2017 maakte het onderzoeksteam duizenden foto’s. Deze fotoverzameling werd aangevuld met foto’s van andere bruinvisspotters. Al deze foto’s werden vervolgens geanalyseerd: “Op de foto’s kon ik ruim 40 individuele bruinvissen identificeren. Daarnaast heb ik naar oudere foto’s gekeken die tussen 2007 en 2014 waren genomen. Bij twaalf bruinvissen kon worden vastgesteld dat zij al minimaal vijf tot tien jaar in de Oosterschelde verblijven!” aldus Annemieke Podt, onderzoeker bij het foto-identificatie team. “Het is prachtig om deze kleine walvisachtige in Nederland te zien. Het succesvol kunnen herkennen van individuen maakt het waarnemen en fotograferen van bruinvissen extra speciaal voor mij. Afgelopen zomer vond ik het vooral bijzonder om individuen opnieuw tegen te komen die ik één of twee jaar geleden ook al had gezien.”

Een van de langst bekende bruinvissen van de Oosterschelde (Fotot WJ Strietman)

Het opmerkelijkste ‘photo ID’ voorval betrof een bruinvis die sinds 2011 geregeld werd waargenomen tussen Burghsluis en Zierikzee. Deze bruinvis werd nooit in het bijzijn van een kalf gezien. Daarom namen de onderzoekers voorzichtig aan dat dit een mannetje was. Echter, dit jaar werd het dier met een kalf gespot in de buurt van Wemeldinge. De moeder werd een maand later opnieuw gezien tussen Burghsluis en Zierikzee, maar toen helaas zonder kalf. Het kalfje heeft het waarschijnlijk niet gered.

Bruinvis met duidelijke kleurtekening op de flank. (Foto A. Podt)

Met behulp van foto-identificatie is het mogelijk het leven van de bruinvissen in de Oosterschelde steeds verder te ontrafelen. In de toekomst biedt deze techniek kansen om nog meer over de bruinvissen te leren. Dit geldt bijvoorbeeld voor de overlevingskansen van kalfjes en de sociale banden tussen deze dieren. Naast dit specifieke onderzoek, worden ook onderzoeksgegevens via Studio Bruinvis verzameld. Studio Bruinvis is een ‘fysieke luisterpaal’ op het Havenhoofd van Zierikzee. Het is een wereldwijd uniek project waar de geluiden van bruinvissen live kunnen worden gehoord beluisterd. De geluiden worden ook opgenomen voor analyse. Deze projecten worden financieel mede mogelijk gemaakt door het Wereld Natuur Fonds.

Het seizoen van 2017 zit er op. In 2018 staat het Photo-ID team weer paraat! Heb je interesse om als student of vrijwilliger lid te worden van het Photo ID team 2018 neem dan contact met ons op.

 

Spitssnuitdolfijn in Oosterschelde

0

Gewone spitssnuitdolfijn (Mesoplodon bidens) Foto: Christa de Boks)

 

Op 30 augustus is in de buurt van “Neeltje Jans” in de Oosterschelde een “gewone spitssnuitdolfijn (Mesoplodon bidens) waargenomen. Het dier was toen nog “springlevend” zie beeldmateriaal. Helaas is deze walvisachtige vandaag levend gestrand in de buurt van de Schelphoek (Oosterschelde), waarna het korte tijd later overleed.
Het dier is inmiddels onderzocht aan veterinaire faculteit in Utrecht. Klik hier voor de bevindingen.

 

Kenmerkend is de lange spitse snuit (Foto Christa de Boks)

De familie van de spitssnuitdolfijnen, eigenlijk kleine walvissen, kent 21 verschillende soorten (hiervan zijn de butskoppen de bekendste soorten). De gewone spitssnuitdolfijn die nu dus in de Oosterschelde is waargenomen kan tot 5,5 meter lang worden en wordt normaliter alleen in de  Atlantische oceaan waargenomen. Er is nog niet veel bekend over deze walvisachtige, maar het dier schijnt zich normaliter vooral met inktvissen te voeden.

 

 

Rugvin kinder T-shirts te koop in Zierikzee

0

Enkele voorbeelden van de T-shirts van Mies

Sinds kort zijn er bij de pop-up winkel van Mies In Zierikzee kinder T-shirts te koop met hierop het Rugvin logo in combinatie met dolfijnen en andere waterdieren. Een deel van de opbrengst gaat naar Stichting Rugvin. De kleding is gemaakt van biologisch katoen.

De T-shirts zijn te bewonderen in diverse leeftijdscategorieën tussen de 3 en 12 jaar en te koop aan de Poststraat 4 in Zierikzee. Binnenkort zijn de T-shirts ook online te koop via de Facebookpagina van Studio Boktor.

Ook is er vanaf nu verkoop vanaf de website. We wensen Mies met haar leuke initiatief een succesvolle verkoop!

 

Veel bruinvissen tijdens laatste telling in Oosterschelde.

0

De ORCA tijdens de telling van 2017 net onder de Zeelandbrug door. (Foto F. Zanderink)

Tijdens de jaarlijkse bruinvistelling, op zondag 18 juni jl., op de Oosterschelde zijn minimaal 34 bruinvissen geteld. Dat is een aardige toename t.o.v vorig jaar (25 dieren, onder niet optimale weersomstandigheden*).

Dit jaar hadden we echter de pech met de schepen. Een boot viel af op de dag vooraf aan de telling. Op het moment van vertrek viel ook een boot vanwege materiaal pech af en een derde boot viel na twee uur varen ook af, eveneens met motorpech.

Afgezien van de motorpech waren de omstandigheden bijna perfect, optimale bezetting van de boten en bijzonder goede weersomstandigheden, Bft 1 gedurende de hele tocht! Het water was net geen spiegeltje.

Waarnemingen per boot minus dubbeltellingen

De meeste dieren werden in de eerste uren vlak bij de kant waargenomen aan de Noordkant (Burghsluis – Zierikzee) en de Zuidkant (tussen de Roompot en Colijnsplaat) (kaartje volgt binnenkort). Na de Zeelandbrug vormden het water bij Kats en Bruinisse goede plekken. Alle boten hebben tijdens de trip bruinvissen gespot.

Bruinvis “Willem” tijdens de scan. (foto W.J. Strietman)

Er werd een pasgeboren kalf waargenomen en een juveniel (groot kalf). Het totaal van 34 dieren wijst erop dat het aantal bruinvissen in de Oosterschelde weer toeneemt. In 2011 was het topjaar met 61 dieren, daarna volgende een paar jaar met flink lagere aantallen vanwege grote sterfte onder de bruinvissen veroorzaakt door vooral verhongering.

Als voorlopige conclusie kunnen we zeggen dat het aantal bruinvissen in de Oosterschelde weer in de lift zit! Zie ook de Blog van deze telling en In de Noordzee.nl

De telling werd mede mogelijk gemaakt door de inzet en passie van de vele vrijwilligers; de observers de schippers en de financiële steun van het Wereld Natuur Fonds Nederland.

*In 2016 waren de weersomstandigheden gedurende flinke tijd van de telling niet optimaal en werd er toen al gedacht dat er wrs meer dieren waren.

Bruinvistelling 2017 in voorbereiding / Schippers gezocht!

0

Bruinvistelling 2016

Het voorjaar is weer aangebroken, tijd om het water op te gaan! Stichting Rugvin is in ieder geval weer druk bezig met de voorbereidingen van de jaarlijkse bruinvistelling op de Oosterschelde.

Doel van deze tellingen is om het (minimum) aantal bruinvissen in de Oosterschelde vast te stellen. Dit doen we al sinds 2009, het wordt hiermee dan ook de 9e keer. We varen tijdens deze scan met 8-9 boten vanaf de Oosterscheldekering, parallel aan elkaar, naar het oosten en kammen letterlijk het gehele water van de Oosterschelde uit.

Bruinvis met kalf in Oosterschelde

Voorwaarde is wel dat we genoeg boten hebben en dat de wind zo rustig mogelijk is (<Bft 2). Zie ook Opzet bruinvisscan Oosterschelde – def.

In de eerste jaren zagen we het aantal bruivnissen toenemen tot meer dan 60 dieren. Echter vanaf het najaar 2011 tot in 2013 stierven veel bruinvissen door verhongering. De laatste jaren ligt het aantal dieren rond de 30.

We zijn benieuw hoeveel dieren er dit jaar zijn. De eerste kalfjes zijn in ieder geval al geteld.

De Balena tijdens de telling in 2015

Zoals ieder jaar zoeken we voor deze vloot enthousiaste schippers met hun boot.  Mocht je zelf mee willen doen met je boot dan vragen we je contact op te nemen met ons.

De planning voor de teling is dat we ons nu richten op zondag 18 juni/ Is er dan te veel wind of te weinig boten, dan schuiven we door naar 24 juni of 2 juli.

Doe mee aan deze fantastische ervaring met veel zon, veel bruivnissen en een gezellige bemanning!

Geniet hier alvast van de vlog van de telling van 2016 gemaakt door Roel Diepstraten.

De telling wordt mede mogelijk gemaakt door het Wereld Natuur Fonds.

Officiele opening Studio Bruinvis

0

Schema Studio Bruinvis

Vrijdag 12 mei wordt Studio Bruinvis officieel geopend.

De opening vindt plaats op het havenhoofd van Zierikzee waar Studio Bruinvis geplaatst is.

Tegelijk met deze opening wordt ook de wandeling langs het hieraan grenzende “Levensstrijd” natuurgebied in gebruik genomen. Deze wandeling voert de wandelaar en fietser naar Studio Bruinvis.

De boei met hydrofoon wordt door bruinvis bezocht.

Studio Bruinvis is gedurende de winter al uitgebreid getest, heeft twee stormen doorstaan en menige wandelaar verblijd met het geluid van de bruinvissen die zich hier veelvuldig ophouden.

 

Zeldzame Groenlandse Walvis voor de kust van Oostende (B) en Vlissingen (NL).

0

Groenlandse Walvis

Op vrijdag 31 maart werd een Groenlandse walvis (Balaena mysticetus) voor de kust van Oostende (B) waargenomen. Dit waarschijnlijk zelfde dier werd op 11 april ook voor de Nederlandse kust (Vlissingen Westkapelle) waargenome. Het voorkomen ban deze walvissoort is echt een zeldzaamheid. Normaliter bewoont de Groenlandse  walvis het koude Noordpoolwater en de subarctische zeeën aan de rand van het pakijs, dat het dier volgt met de seizoenen.[2] Hij leeft er in ondiep water dicht bij land. (Zie you tube)

 

Bultrug in marinehaven Den Helder terug naar open zee. (update 04-03)

0

Bultrug in Marine haven Den Helder (Foto: WJ Strietman)

Vanaf maandag 27 februari 2017 zwom er een bultrug in de marinehaven van Den Helder tot aan vrijdag 03 maart. Iedere dag werd het dier in deze voor publiek afgesloten haven  waargenomen. Sinds vandaag 04-03 wordt het dier niet meer waargenomen.

Zicht op de Bultrug ()3-03 F. Zanderink)

Het merendeel van de dagen zwom het dier vanaf de haveningang, in het westen, naar het oosten voor een aantal marineschepen langs (zie foto). Het was niet makkelijk dichtbij het dier te komen vanaf de kant. Om de hele marinehaven staan nl. hekken. Een goede verrekijker en/of telelens waren zeker welkom. Maar het was dan ook echt wel genieten. Het dier is zeer actief, het komt steeds 1-2 keer boven water en dan gaat het weer voor 5-10 minuten onder (waarschijnlijk om vis te vangen). Nu is het dier dus weer terug naar open zee.

Op woensdag 01 maart werd ook voor de kust van IJmuiden nog een andere bultrug waargenomen.

Bultrug in het nabije Marsdiep (foto: archief Rugvin)

Ook eerder dit jaar werden er al bultruggen waargenomen voor de Nederlandse kust. Tussen 20 januari en 4 februari werden er twee bultruggen waargenomen voor de kust van Egmond aan Zee. Op www.waarneming.nl en op Twitter werden heel veel meldingen gedaan. Het was op zich vrij bijzonder dat een bultrug zolang blijft hangen op “een” plek voor de Nederlandse kust, meestal zijn ze na een paar dagen wel vertrokken.

Sinds 2007 duiken er regelmatig bultruggen op voor de Nederlandse kust. Sommige zwemmen zelfs de Nieuwe waterweg in of zelfs zoals twee jaar geleden de Oosterschelde in.

 

17 bruinvissen en een slechtvalk vanaf de brug!

0

Stena Hollandica op weg naar Harwich.

Afgelopen weekend, op 18 en 19 februari, heeft het Rugvin monitoringsteam 17 bruinvissen waargenomen.

Op de heenweg van Hoek van Holland naar Harwich werden er 7 geteld en op  de terugweg 10 dieren. Hiermee staat de teller voor 2017 nu al op 101 bruinvissen. Opmerkelijk was dat 9 van de 10 dieren op de terugweg werden gespot in het troebele, ondiepe zandige stuk water net buiten Harwich.

Slechtvalk rond de brug

De weersomstandigheden waren op de heenweg niet ideaal, nu was de wind geen spelbreker maar de mist. Op de terugweg waren de weersomstandigheden goed.

Een bijzondere waarneming vormde de slechtvalk die rond de brug vloog. Zie hierover later meer in de blog die binnenkort verschijnt.

Een mooi 2016 was het! En de beste wensen voor 2017!

0

Bruinvis met kalf in Oosterschelde

2016 was een een mooi jaar voor Stichting Rugvin. We hebben met zijn allen veel nieuwe activiteiten opgepakt en de bestaande activiteiten voortgezet.

Zo zijn we voor het tweede jaar op rij met ons eigen “Zeevarken” de Oosterschelde opgegaan voor het Foto ID project. Met het enthousiaste team van 2016 hebben we de database verder uitgebreid. De jaarlijkse telling leverde 25 bruinvissen op. Veel daarvan zijn in de loop van het jaar door het Foto ID-team gefotografeerd en herkend.

De boei van Studio Bruinvis met vaste Studiogast (Foto A. Podt).

Een ander hoogtepunt was de ingebruikname van Studio Bruinvis. Na enkele jaren van voorbereidingen, is de Studio in oktober in gebruik genomen. Direct waren de eerst bruinvissen al te horen.

En natuurlijk waren we weer aan boord van de Stena Line met veel waarnemingen van bruivnissen (253) en witsnuitdolfijnen (2) tussen Hoek van Holland en Harwich.

In het voorjaar hebben we de walviswaarnemingscursus aan de Oosterschelde georganiseerd dat een groot aantal nieuwe en enthousiaste vrijwilligers opleverde.

Het uitvoeren van deze activiteiten was niet mogelijk geweest zonder het Wereld Natuur Fonds, de Stena Line, het Nationale Park Oosterschelde, Natuurmonumenten, Gemeente Schouwen Duiveland, Rijkswaterstaat, de vele vrijwilligers, talloze schippers en alle Crowdfunders! Heel veel dank voor jullie inzet en vertrouwen!

Vooruitkijkend naar 2017 gaan we in ieder geval door met het monitoren van walvisachtigen op de Noordzee in ECMC verband, wordt de opname-installatie in Studio Bruinvis geplaatst, gaan we natuurlijk weer de bruinvissen tellen op de Oosterschelde en wordt de database van deze dieren openbaar.

Aan alle bezoekers van onze website, Facebook en volgers op Twitter wensen we een goed 2017!!

 

 

 

Naar boven